Dywany z Araku, miasta w środkowym Iranie, dawniej zwanego Sultanabad, i z okolicznych wsi; region tkacki rozwinął się za Kadżarów, gdy kwitł eksport dywanów perskich do Europy i Ameryki. Teksty o dywanach posługują się tym miastem także jako punktem odniesienia: miasto Sarouk leży około 50 km (31 mil) na północ od niego, a wsie Malayer leżą między Arakiem a Hamadanem. Starsze dywany z tego obszaru nadal sprzedaje się pod dawną nazwą Sultanabad.
Dekoracyjny dywan o splocie płaskim, pierwotnie wytwarzany we Francji, charakteryzujący się motywami kwiatowymi, medalionami i elementami architektonicznymi w pastelowych barwach. Tradycyjne aubussony były ręcznie tkanymi gobelinami dla francuskiej arystokracji.
Barwne dywany plemienia Bakhtiari z gór Zagros, które było koczownicze, dopóki w XIX wieku znaczna jego część nie osiadła na południowy zachód od Isfahanu; dziś jego tkactwo rozciąga się na ponad 200 wsi, przy czym mniejsze egzemplarze to zwykle prace plemienne, a większe pochodzą z wiosek tego regionu. Podstawa jest zwykle bawełniana, a runo wykonuje się z wełny własnych owiec plemienia, choć niektóre małe wyroby plemienne są w całości wełniane. Każdy rząd ubija się tak mocno, że runo wychodzi gęste i trwałe. Charakterystyczne układy to wzór ogrodowy z kwaterami (Khesti, także Kheshti) — siatka obramowanych kwadratów, z których każdy przedstawia scenę ogrodową, mającą być widokiem na raj — oraz układ z medalionem i narożnikami, z półgeometrycznym medalionem centralnym. Zwykłymi barwami pola są głęboka czerwień i ciemny granat.
Tradycyjna metoda barwienia przędzy dywanowej, w której luźne motki (pętle) już uprzędzonej i skręconej z kilku nitek przędzy zanurza się w kąpielach barwiących, zanim przędza zostanie użyta do wiązania węzłów lub tkania dywanu. Technika ta, powszechna w dywanach wykonywanych ręcznie, odbywa się partiami, a drobne różnice między partiami, wraz z różnicami w naturalnej zawartości tłuszczu w wełnie, dają subtelne wahania koloru zwane abrashem, które nadają tradycyjnym dywanom charakterystyczną głębię i urok. Nadal stosują ją rzemieślnicy przygotowujący przędze barwione na zamówienie do dywanów specjalnych.
Barwniki pozyskiwane z roślin, nasion, kwiatów i korzeni oraz, w niektórych tradycjach, ze źródeł zwierzęcych, używane do farbowania wełny i jedwabiu do dywanów. Tkacze, przede wszystkim plemienni, często przygotowują je z miejscowych roślin i innych zasobów naturalnych regionu, co nadaje każdemu regionowi charakterystyczną gamę tonów; typowymi surowcami barwierskimi są korzeń marzanny (czerwienie w odcieniu terakoty), indygo (błękity), łupiny orzecha włoskiego (brązy) i łupiny granatu (żółcie). Ponieważ barwnik powstaje w małych, rzemieślniczych partiach, odcienie różnią się nieco między partiami, co daje efekt abrash. Barwniki naturalne są cenione za bogatą, harmonijną, łagodną w tonie barwę, która z wiekiem blaknie delikatnie i równomiernie oraz niewiele farbuje wilgotną ściereczkę, choć dywan może łączyć głównie barwniki naturalne z kilkoma syntetycznymi.
Styl wykładziny charakteryzujący się pętelkami o jednakowej wysokości, często przetykanymi kolorem. Pierwotnie określenie odnosiło się do rękodzielniczych dywanów Afryki Północnej, dziś oznacza zwykle wykładziny pętelkowe o charakterystycznym, cętkowanym wyglądzie.
Podpisany i opieczętowany dokument, który sprzedawca wystawia wraz z dywanem ręcznie wiązanym, aby stwierdzić, czym ten dywan jest: podaje jego pochodzenie, rodzaj, materiały, rozmiar, gęstość węzłów i wiek, ewentualną sygnaturę widniejącą na dywanie oraz często fotografię. Często porównuje się go do aktu urodzenia dywanu. Niektórzy sprzedawcy wpisują do niego także wartość dywanu, dzięki czemu może służyć jako dowód wartości przy roszczeniu ubezpieczeniowym lub późniejszej odsprzedaży. Kupujący posługują się nim, by potwierdzić, że dywan jest tym, za co go sprzedano, zwłaszcza przy zakupie na prezent lub w charakterze inwestycji; wartość certyfikatu zależy od renomy sprzedawcy, który go wystawia.
Perski ród panujący, który rządził od 1501 roku, zaczynając od szacha Ismaila, aż do lat 30. XVIII wieku; dzięki mecenatowi dworu nad malarstwem, kaligrafią i tkactwem był to złoty wiek dywanów perskich. Z tej epoki pochodzi wiele arcydzieł zarówno muzealnych, jak i osiągających najwyższe ceny na aukcjach, a największymi ośrodkami były Tabriz, Herat, Kashan i Kerman. W miarę jak wzory stawały się coraz bardziej złożone, projektanci — często miniaturzyści — oddzielili się od tkaczy, którzy pracowali według ich rysunków; cechami charakterystycznymi stały się duży medalion centralny, układy krzywoliniowe i geometryczne oraz bogatsze kwiaty i wić, a wzory ujednolicono z myślą o eksporcie na rynki azjatyckie i europejskie. Afgańska inwazja na Isfahan w 1722 roku na kilka lat przerwała tkanie w głównych ośrodkach produkcji, choć plemiona i wsie tkały dalej.
Dywany plemienne tkane przez koczowników turkmeńskich (turkomańskich), których przodkowie przybyli z regionu afgańskiego i uzbeckiego, a którzy później osiedli w turkmeńskim regionie Iranu. Rzędy ośmiobocznych gulów („kwiatów”) pokrywają pole w kolorze głębokiej czerwieni, czerwonobrązowym lub, rzadziej, kremowym, z akcentami czerni, błękitu, zieleni lub beżu; zdarzają się też wzory modlitewne. Podstawa i runo są zwykle wełniane, podobno z miękkiego podszerstka owiec karakułowych, choć czasem używa się podstawy bawełnianej. W starszych dywanach każde plemię zachowywało własny wzór gula, natomiast w nowszych swobodnie się je miesza. Wzory turkmeńskie zainspirowały dywany Buchara i Khal Mohammadi i spośród wzorów perskich są najbliższe pracom beludżyckim, od których są starsze; niskie do średniego runo dobrze sprawdza się w miejscach, gdzie drzwi otwierają się nad dywanem.
Dywan tkany przez plemiona turkmeńskie po to, by zawiesić go nad wejściem do jurty, a nie kłaść na podłodze. Charakterystyczna kompozycja dzieli pole na cztery ćwiartki (układ zwany hatchli, czyli krzyżowy), odczytywany tradycyjnie jako symbol ochronny strzegący progu. Ponieważ powstawały do drzwi, autentyczne ensi mają uderzająco jednolity rozmiar — mniej więcej wielkości drzwi.
Tradycyjny grecki dywan wykonywany ręcznie, o długim, kudłatym runie ze stuprocentowej wełny. Autentyczne flokati tka się w Grecji, a następnie pierze w zimnych wodach gór Pindos, co spulchnia wełnę i daje charakterystyczną, puszystą fakturę. Pierwotnie służyły pasterzom do ogrzania się, dziś są cenionymi elementami dekoracji, znanymi z luksusowej miękkości i naturalnego, kremowego koloru.
Dywan perski z okręgu Heriz w północno-zachodnim Iranie, a ściślej ze wsi Gorevan. Ma zdecydowane wzory geometryczne, duże medaliony centralne i naroża w nasyconych czerwieniach, błękitach i kości słoniowej. W porównaniu ze zwykłymi dywanami Heriz egzemplarze Gorevan mają zwykle grubszy splot, bardziej kanciaste kompozycje i wyrazisty, rustykalny charakter, dzięki któremu chętnie sięga się po nie w klasycznych i przejściowych wnętrzach.
Rękodzielnicze dywany z Dżajpuru w Indiach, znane z żywych barw i misternych wzorów. Tradycyjne dywany Jaipuri mają charakterystyczne motywy kwiatowe i geometryczne, a niekiedy wykorzystują techniki druku klockowego. Zwykle łączą bawełnianą osnowę z wełnianym runem, a ich jakość wynika z umiejętności przekazywanych z pokolenia na pokolenie wśród rzemieślników Radżastanu.
Dywany z Kashmar, miasta w północno-wschodnim Iranie niedaleko Mashhad, którego tkacze dostarczają gotowe dywany na rynek w Mashhad. Mniej znane niż dywany z Tabriz, Mashhad czy Kashan, są często niedoceniane w stosunku do swojej jakości: mają dobrą wełnę, często dużą gęstość węzłów i barwniki roślinne, a to wszystko w umiarkowanej cenie. Barwy to miękkie, ziemiste tony: brązowawy krem, jasny i ciemny błękit, pomarańcz, brąz i charakterystyczny róż. Typowe wzory to medalion z narożnikami i bordiurą, czasem z wazonami zamiast kwiatów, oraz wzory ogrodowe w kwaterach, z których każda ukazuje scenę, na przykład jezioro z drzewami, drzewo życia lub jelenie w lesie. Runo jest cienkie do średniego. Nie mylić z Kaszmirem.
Wysokiej klasy dywany perskie z Kermanu w południowym Iranie, miasta słynącego z mistrzów farbiarzy, leżącego na dawnym szlaku handlowym między Iranem a Indiami i będącego jednym z historycznych ośrodków tkactwa dywanowego. Wzory są bardzo różnorodne: kwiatowe i allover, drzewo życia, kompozycje myśliwskie, ogrodowe i z otwartym polem, delikatne „wiosenne” wzory z maleńkich kwiatków oraz charakterystyczna technika „wazonowa”. Runo to zwykle miękka wełna kork na bawełnianej podstawie, czasem wełniano-jedwabne albo z czystego jedwabiu. W jednym dywanie może być od 15 do 30 kolorów: głównie głębokie czerwienie, kilka odcieni błękitu, zieleń i krem, a w nowszych dywanach także pastele, takie jak szampański, limonkowa zieleń, róż i szaroniebieski. Mniej więcej połowa dywanów Kerman, pochodząca z warsztatów niższej klasy, jest wiązana węzłem jufti, oszczędnościowym skrótem dającym rzadszy splot niższej jakości.
Dywany wiejskie z miasta Malayer i sąsiednich wsi między Arakiem a Hamadanem, zwykle datowane na około XIX wiek i tkane wzdłuż dawnego szlaku handlowego, którym docierały obce wzory. Bawełniana podstawa, wełniane runo i symetryczny węzeł turecki dają splot drobniejszy niż w większości dywanów wiejskich, a runo jest przystrzyżone dość nisko, by uwydatnić szczegóły. Typowymi cechami są medaliony rombowe lub sześciokątne, drobne białe kropki w obwódce okalającej medalion oraz przypominający linę efekt pętli w bordiurze samego dywanu. Styl południowo-wschodni, zbliżony do dywanów Sarouk, jest dwuwątkowy i grubszy, z medalionami kwiatowymi lub wzorami drzewa życia; styl północno-zachodni, zbliżony do Hamadan, jest jednowątkowy, geometryczny i o jaśniejszych barwach. Przeważają małe dywany i chodniki, głównie na granatowym, głęboko czerwonym lub kremowym tle.
Medalion, którego kontur obrzeżają haczykowate występy sterczące z jego krawędzi, uważany za charakterystyczną cechę dywanów Karaja. Wyraziste, geometryczne medaliony Karaja, występujące na przemian wzdłuż chodnika albo powtarzane kolumnami na szerszym dywanie, mają zwykle takie haczyki, a tło wokół nich wypełnia wiele drobnych kształtów geometrycznych.
Szkielet dywanu wiązanego ręcznie: nitki osnowy i wątku, na których wiąże się każdy węzeł runa. W dywanach miejskich i wiejskich zwykle stosuje się bawełnę, ponieważ pod wpływem wilgoci prawie się nie rozciąga ani nie kurczy, dzięki czemu dywan zachowuje kształt, a przy tym jest dość sztywna, by łatwo było wiązać na niej węzły; ta sama sztywność może udzielać się wzorowi, który sprawia wrażenie mniej płynnego niż na podstawie wełnianej. Wełna, a czasem kozia sierść, jest typowa dla dywanów plemiennych, w których tkacze mogą użyć jednego materiału zarówno na podstawę, jak i na runo; daje to więcej charakteru, lecz dywan ma mniej prosty kształt. Jedwab, jako cieńszy, pozwala na bardzo dużą gęstość węzłów. Frędzle na obu końcach to odsłonięte końce osnowy podstawy, więc zdradzają jej materiał.
Popularne, trwałe perskie dywany miejskie z Sarouku, miasta w środkowym Iranie, około 50 km (31 mil) na północ od Araku, znane od XIX wieku i eksportowane do Europy i Ameryki. Na bawełnianej podstawie spoczywa wełniane runo o średniej lub dużej grubości, niekiedy z jedwabnymi akcentami, wiązane zwykle węzłem perskim (niektóre starsze egzemplarze mają węzeł turecki), w gęstości średniej do wysokiej, do około 50 węzłów na cm² (około 320 na cal kwadratowy, KPSI). Wzory kwiatowe, medalionowe i allover, a także niektóre wzory herati, boteh i figuralne, pojawiają się na polach w kolorze beżu, kości słoniowej, kremu, granatu lub czerwieni, przy czym czerwień skłania się ku pomarańczowi lub rdzy; zwykle towarzyszy im wąska bordiura pomocnicza. Amerykańskie dywany Sarouk, tkane głównie w latach 20. i 30. XX wieku, dostosowywały wzory i barwy do gustu amerykańskiego, a wiele z nich przefarbowano na preferowaną różowoczerwoną barwę.
Technika splotu płaskiego, dająca fakturowaną powierzchnię przypominającą plecionkę lub haft. W odróżnieniu od kilimu soumak ma wypukły wzór, powstający przez owijanie nitek wątku wokół osnowy. Technika ta daje trwałe dywany o charakterystycznych wzorach geometrycznych, tradycyjnie wykonywane na Kaukazie, w Iranie i Turcji.
Dawne dywany perskie z Sultanabad, dawnej nazwy regionu Arak w Iranie, nowszego ośrodka tkackiego, który rozkwitał za Kadżarów pod koniec XIX i na początku XX wieku i zaopatrywał nabywców europejskich i amerykańskich. Ich typowy układ to pole allover wypełnione ogromnymi palmetami, kwiatami lotosu, gałązkami kwiatów i kanciastymi wiciami, przywodzące na myśl wzór Shah Abbasi w wiejskiej, rustykalnej manierze, a nie w precyzyjnym rysunku krzywoliniowym dywanów miejskich. Klasyczną paletę tworzą indygo lub ciemny granat z rdzawą albo ceglastą czerwienią, złotem i oliwką. Ponieważ Sultanabad nie istnieje już pod tą nazwą, dawne egzemplarze są rzadkie i osiągają wyższe ceny.
Układ zbudowany wokół jednego dużego medalionu centralnego, z pasującym do niego motywem wpisanym w każdy z czterech narożników pola. Jest typowy dla dywanów Kashan, w których narożniki mają zwykle ten sam kolor co medalion; występuje też w dywanach Hamadan, Bakhtiari, Kashmar, Heriz i Tabriz. Egzemplarze wiejskie i plemienne mają zwykle charakter geometryczny, natomiast medaliony Bakhtiari są często półgeometryczne, otoczone motywami geometrycznymi i wypełnione motywami kwiatowymi.
Wełna owcy karakułowej, rasy z regionu, w którym żyją koczownicy turkmeńscy. Wełna tej owcy ma dwie warstwy: grubszą, szorstszą okrywę zewnętrzną i miększy, drobniejszy podszerstek, a dywany turkmeńskie wykonuje się z tego miększego podszerstka.
Podstawa dywanu, w której nitki osnowy i wątku są wełniane zamiast bawełnianych. Jest typowa dla dywanów plemiennych, takich jak dywany beludżyckie, turkmeńskie czy Gabbeh (w Gabbeh i Quchan czasem zamiast wełny użyto koziej sierści), zdarza się w niektórych dywanach Qashqai, Shiraz, małych dywanach Bakhtiari i dywanach z irańskiego Azerbejdżanu, a w starszych dywanach wiejskich i plemiennych jest częsta, także w niektórych dywanach Hamadan i bardzo dawnych dywanach Karaja. Znawcy traktują ją jako wskazówkę co do wieku, ponieważ dywany wykonane mniej więcej po latach 30. XX wieku mają zwykle podstawę bawełnianą, odkąd powszechnie dostępna stała się bawełna przędziona maszynowo. Miękka, mniej sztywna struktura wełny nadaje wzorowi płynny, ciepły charakter, a frędzle bywają plecione lub w różnych kolorach. Wadą jest to, że wełna kurczy się i rozciąga pod wpływem wilgoci, przez co takie dywany mają zwykle mniej regularny kształt niż dywany na podstawie bawełnianej.
Znakomite dywany perskie z miasta Yazd w środkowym Iranie, znane z misternych kompozycji medalionowych i starannego wykonania. Tradycyjne dywany Yazd mają medalion centralny z rozbudowanymi motywami kwiatowymi, często z jedwabnymi akcentami na wełnianej osnowie. Paleta obejmuje zwykle nasycone błękity, czerwienie i odcienie kości słoniowej, z charakterystycznym krzywoliniowym rysunkiem, wyrosłym z historycznej tradycji tkackiej tego starego miasta.
Znaleziono 25 wyników dla „Arak”
📎 Link do udostępnienia: https://yourcarpet.com/pl/resources-and-guides/carpet-dictionary?search=Arak