Barwne dywany plemienia Bakhtiari z gór Zagros, które było koczownicze, dopóki w XIX wieku znaczna jego część nie osiadła na południowy zachód od Isfahanu; dziś jego tkactwo rozciąga się na ponad 200 wsi, przy czym mniejsze egzemplarze to zwykle prace plemienne, a większe pochodzą z wiosek tego regionu. Podstawa jest zwykle bawełniana, a runo wykonuje się z wełny własnych owiec plemienia, choć niektóre małe wyroby plemienne są w całości wełniane. Każdy rząd ubija się tak mocno, że runo wychodzi gęste i trwałe. Charakterystyczne układy to wzór ogrodowy z kwaterami (Khesti, także Kheshti) — siatka obramowanych kwadratów, z których każdy przedstawia scenę ogrodową, mającą być widokiem na raj — oraz układ z medalionem i narożnikami, z półgeometrycznym medalionem centralnym. Zwykłymi barwami pola są głęboka czerwień i ciemny granat.
Wzór bordiury z powtarzających się, mocno stylizowanych form, które odczytuje się jako żółwie lub kraby i które nadają obramowaniu równy rytm. Uważa się go za wizytówkę tkactwa Heriz, a opisuje się go też jako klasyczną bordiurę Bakhtiari, gdzie występuje w parze z rozetami.
Dywany tkane przez plemiona w większości koczownicze, głównie w Iranie, ale także na całym Bliskim Wschodzie, w Azji Środkowej i Afryce Północnej; kilka nazw, takich jak Bakhtiari i Gabbeh, obejmuje zarówno tkactwo plemienne, jak i wiejskie. Plemiona wędrują ze stadami od wiosny do jesieni, a zimą zwykle się osiedlają i tkają na zwartych, przenośnych krosnach, dlatego dywany są małe, często 1,2 × 1,8 m (4 × 6 stóp) lub 1,5 × 2,1 m (5 × 7 stóp), albo mają postać chodników, a formaty ponadwymiarowe zdarzają się rzadko. Wełna z własnych stad plemienia często służy zarówno na podstawę, jak i na runo (używa się też koziej sierści) i jest barwiona miejscowymi roślinami. Wzory, w większości geometryczne, są przekazywane dalej i tkane z pamięci, a nie według rysunku, dlatego w odróżnieniu od dywanów miejskich wzór często nie domyka się równo w narożnikach. Dywany Qashqai, beludżyckie i turkmeńskie noszą nazwy od plemion, które je tkają.
Dywan tkany przez osiadłych mieszkańców wsi, plasujący się między dywanami koczowniczych plemion a dywanami warsztatów miejskich. Tkacze wiejscy mają lepsze narzędzia, materiały i barwniki niż koczownicy, ale pracują w luźniejszym, częściowo zorganizowanym układzie niż warsztaty miejskie, często z pamięci, a nie według narysowanego projektu, a niektórzy sprzedają swoje wyroby na bazarze większego pobliskiego miasta, jak tkacze z Abadeh w Shiraz. Wzory są przeważnie geometryczne (medalion, allover, boteh lub herati), z mniejszą liczbą kwiatów niż w dywanach miejskich; gęstość węzłów jest zwykle wyższa niż w dywanach plemiennych, ale niższa niż w miejskich, a zróżnicowane rozmiary krosien dają szeroki wachlarz rozmiarów, od małych dywaników i chodników po duże dywany. Najbardziej znanym przykładem jest Heriz, obok dywanów azerbejdżańskich, Abadeh, Karaja, Mehraban i Senneh; w niektórych klasyfikacjach za wiejskie uchodzą też dywany Shiraz i Bakhtiari.
Największa standardowa klasa rozmiarowa dywanów ręcznie wiązanych: zaczyna się od około 2,7 × 3,7 m (9 × 12 stóp) i obejmuje formaty 3 × 4 m, 3 × 4,3 m i 3,7 × 4,9 m (10 × 13, 10 × 14 i 12 × 16 stóp), a sięga do około 4,3 × 6,7 m (14 × 22 stóp); w niektórych tabelach rozmiarów klasa ta zaczyna się dopiero powyżej około 3 × 4,3 m (10 × 14 stóp). Tak duże dywany pasują do dużych salonów, jadalni i sypialni i pochodzą przeważnie z perskich i pakistańskich warsztatów miejskich, z pewną liczbą dywanów Heriz i Bakhtiari oraz nielicznymi od tkaczy plemiennych, takich jak Kaszkajowie czy Beludżowie. Warsztaty takie jak te w Sarouku tkają też na zamówienie rozmiary pałacowe powyżej 3,7 × 5,5 m (12 × 18 stóp). Ich ciężar zwykle wystarcza, by leżały w miejscu bez podkładu pod dywan, choć podkład przydaje się pod ciężkimi meblami lub w wilgotnych pomieszczeniach.
Ręczne narzędzie, którym tkacz dobija każdy ukończony rząd węzłów i wątku do rzędów już utkanych, zagęszczając runo i czyniąc dywan gęstszym. Należy do podstawowych narzędzi wiązania ręcznego, a od siły, z jaką się je stosuje, zależy efekt: tkacze Bakhtiari na przykład mocno dobijają każdy nowy rząd, co daje ich dywanom gęste, zwarte i trwałe runo.
Głęboki niebieski barwnik naturalny, tradycyjnie otrzymywany z roślin z rodzaju Indigofera i wymieniany obok korzenia marzanny i łupin orzecha włoskiego wśród barwników roślinnych, którymi farbuje się wełnę w dywanach barwionych naturalnie. Daje głębokie, granatowe błękity dywanów takich jak Heriz i Bakhtiari, a ufarbowana przędza nabiera pełnego błękitu dopiero wtedy, gdy barwnik utlenia się na powietrzu. W opisach dywanów słowo to oznacza też sam ten głęboki odcień błękitu.
Okrągły ornament przypominający kwiat, w którym płatki rozchodzą się równomiernie od środka, jak kwiat widziany z góry. Mniej więcej od XVI wieku, gdy wzornictwo kwiatowe zaczęło przenikać do dywanów perskich, tkacze zaczęli umieszczać rozetę pośrodku pola, z czego powstał medalion centralny kwiatowych dywanów miejskich, jak w okrągłym medalionie rozetowym z wijącymi się zwojami linii na okrągłym dywanie Tabriz we wzorze Shah Abbasi. Na dywanach Abadeh mała rozeta wykonana w granacie, czerwieni lub kremie oznacza środek medalionu, co jest jednym ze sposobów rozpoznania tego typu. Rozety powtarzają się też wzdłuż bordiur, jak w dywanach Tabriz i Bakhtiari, oraz wśród wici i palmet dywanów Sultanabad.
Etap ręcznego wiązania dywanu, w którym tkacz po ukończeniu każdego rzędu węzłów i wątku dobija ten rząd do wcześniejszych rzędów ubijakiem, by ciasno upakować runo. Im mocniej dywan jest ubijany, tym gęstszy i trwalszy wychodzi: tkacze Bakhtiari i Bijar słyną ze szczególnie mocnego ubijania, a tkacze z Bijaru często utrzymują wełnę wilgotną, aby wątek i węzły dało się dobijać z jeszcze większą siłą. Ponieważ siła, z jaką tkacz ubija, zmienia się też w czasie, jest to jedna z przyczyn, dla których dywany ręcznie wiązane nie są idealnie symetryczne.
Układ zbudowany wokół jednego dużego medalionu centralnego, z pasującym do niego motywem wpisanym w każdy z czterech narożników pola. Jest typowy dla dywanów Kashan, w których narożniki mają zwykle ten sam kolor co medalion; występuje też w dywanach Hamadan, Bakhtiari, Kashmar, Heriz i Tabriz. Egzemplarze wiejskie i plemienne mają zwykle charakter geometryczny, natomiast medaliony Bakhtiari są często półgeometryczne, otoczone motywami geometrycznymi i wypełnione motywami kwiatowymi.
Podstawa dywanu, w której nitki osnowy i wątku są wełniane zamiast bawełnianych. Jest typowa dla dywanów plemiennych, takich jak dywany beludżyckie, turkmeńskie czy Gabbeh (w Gabbeh i Quchan czasem zamiast wełny użyto koziej sierści), zdarza się w niektórych dywanach Qashqai, Shiraz, małych dywanach Bakhtiari i dywanach z irańskiego Azerbejdżanu, a w starszych dywanach wiejskich i plemiennych jest częsta, także w niektórych dywanach Hamadan i bardzo dawnych dywanach Karaja. Znawcy traktują ją jako wskazówkę co do wieku, ponieważ dywany wykonane mniej więcej po latach 30. XX wieku mają zwykle podstawę bawełnianą, odkąd powszechnie dostępna stała się bawełna przędziona maszynowo. Miękka, mniej sztywna struktura wełny nadaje wzorowi płynny, ciepły charakter, a frędzle bywają plecione lub w różnych kolorach. Wadą jest to, że wełna kurczy się i rozciąga pod wpływem wilgoci, przez co takie dywany mają zwykle mniej regularny kształt niż dywany na podstawie bawełnianej.
Układ, w którym pole dzieli się na siatkę obramowanych, w większości kwadratowych kwater, z których każda kryje własny, wyobrażony ogród z kwiatami, roślinami, drzewami i ptakami, zwykle na jednolitym tle własnego koloru. Sceny bywają różne: od cyprysów i willi po jeziora, jelenie w lesie czy drzewo życia, a w niektórych dywanach kwatery ukazują cztery pory roku. Tkacze traktują każdą kwaterę jak okno na raj i znak nadziei na jasną przyszłość. Najlepiej znany z dywanów Bakhtiari, występuje też w dywanach Tabriz, Sarouk, Kashmar, Kerman i Qom. Perska nazwa Kheshti pochodzi od słowa khesht („cegła”), od kwadratowych ramek.
Układ wazonów z kwiatami rozmieszczonych na całym dywanie, często z jednym dużym wazonem pośrodku i mniejszymi wokół medalionu; taki układ jest następnie powtarzany na całym polu. W tradycji perskiej kwitnący wazon oznacza rozwój i szanse, a odczytuje się go także jako symbol obfitości i raju. Wzór jest typowy dla dywanów Kashmar i spotyka się go również w dywanach Bakhtiari, Tabriz, Sarouk, Ghom i Kashan; w dywanach Kashmar i Kashan wazony mogą występować także w bordiurze.
Znaleziono 13 wyników dla „Bakhtiari”
📎 Link do udostępnienia: https://yourcarpet.com/pl/resources-and-guides/carpet-dictionary?search=Bakhtiari