Dywany wiejskie z niewielkiego miasta Abadeh, położonego w Iranie między Shiraz a Isfahanem, rozpoznawalne po sześciokątnych kształtach w medalionie, narożnikach i polu, zwykle z małą rozetą pośrodku medalionu, a także po motywach zwierzęcych i roślinnych. Wełniane runo jest zwykle osadzone na bawełnianej podstawie i jest dość wysokie. Przy około 225 węzłach na cal kwadratowy (mniej więcej 350 000 na m²) gęstość węzłów jak na dywan wiejski jest wysoka, czego wymagają szczegółowe motywy. Pola są zwykle ciemnogranatowe lub głębokoczerwone, z akcentami kremowymi, żółtymi, pomarańczowymi, niebieskimi i zielonymi. Miasto jest zbyt małe, by mieć własny targ dywanowy, dlatego gotowe dywany sprzedaje się na bazarze w Shiraz.
Barwne dywany plemienia Bakhtiari z gór Zagros, które było koczownicze, dopóki w XIX wieku znaczna jego część nie osiadła na południowy zachód od Isfahanu; dziś jego tkactwo rozciąga się na ponad 200 wsi, przy czym mniejsze egzemplarze to zwykle prace plemienne, a większe pochodzą z wiosek tego regionu. Podstawa jest zwykle bawełniana, a runo wykonuje się z wełny własnych owiec plemienia, choć niektóre małe wyroby plemienne są w całości wełniane. Każdy rząd ubija się tak mocno, że runo wychodzi gęste i trwałe. Charakterystyczne układy to wzór ogrodowy z kwaterami (Khesti, także Kheshti) — siatka obramowanych kwadratów, z których każdy przedstawia scenę ogrodową, mającą być widokiem na raj — oraz układ z medalionem i narożnikami, z półgeometrycznym medalionem centralnym. Zwykłymi barwami pola są głęboka czerwień i ciemny granat.
Dywany z miasta Bijar w prowincji Kurdystan w północno-zachodnim Iranie oraz z okolicznych wsi; nazwa obejmuje zarówno drobne, jak i grube dywany z podwójnym wątkiem, tkane przez plemiona kurdyjskie, a w warsztatach przez tkaczy Afshar. Zwane „żelaznymi dywanami” Iranu, należą do najcięższych w stosunku do rozmiaru: podwójny wątek, węzły symetryczne (tureckie) i mocno zbijane rzędy, często przy wełnie utrzymywanej w stanie mokrym, dają grube, gęste runo. Wzory sięgają od kwiatowych, herati i medalionowych po geometryczne, czerpiąc zarówno z wzorów Isfahanu i Kashanu, jak i ze źródeł rosyjskich, kaukaskich i europejskich (m.in. bukiet róż w stylu francuskim), a utrzymane są w nasyconych, szlachetnych odcieniach rdzawego, czerwonego, beżowego i granatowego. Bijary to często niewielkie formaty lub chodniki, duże rozmiary należą do rzadkości, a płasko tkane końce i frędzle są zwykle plecione.
Wzór, w którym jedno duże, misternie rozbudowane drzewo wznosi się przez większą część pola, otoczone ornamentem roślinnym, a wśród jego gałęzi rozmieszczone są ptaki, zwierzęta i kwiaty. Drzewo może też zajmować jedną kwaterę dywanu o wzorze ogrodowym z kwaterami albo pojawiać się jako wzór bordiury. W tradycji perskiej uosabia związek ziemi ze środowiskiem, bywa też odczytywane jako łącznik nieba z ziemią i symbolizuje siłę, mądrość oraz ciągłość życia. Występuje w dywanach Tabriz, Kashan, Isfahan, Kerman i Malayer oraz w dywanach beludżyckich.
Perski ród panujący, który rządził od 1501 roku, zaczynając od szacha Ismaila, aż do lat 30. XVIII wieku; dzięki mecenatowi dworu nad malarstwem, kaligrafią i tkactwem był to złoty wiek dywanów perskich. Z tej epoki pochodzi wiele arcydzieł zarówno muzealnych, jak i osiągających najwyższe ceny na aukcjach, a największymi ośrodkami były Tabriz, Herat, Kashan i Kerman. W miarę jak wzory stawały się coraz bardziej złożone, projektanci — często miniaturzyści — oddzielili się od tkaczy, którzy pracowali według ich rysunków; cechami charakterystycznymi stały się duży medalion centralny, układy krzywoliniowe i geometryczne oraz bogatsze kwiaty i wić, a wzory ujednolicono z myślą o eksporcie na rynki azjatyckie i europejskie. Afgańska inwazja na Isfahan w 1722 roku na kilka lat przerwała tkanie w głównych ośrodkach produkcji, choć plemiona i wsie tkały dalej.
Dywan utkany jak obraz: z pejzażami, scenami historycznymi lub mitologicznymi, opowieściami biblijnymi lub innymi oraz postaciami ludzkimi zamiast powtarzalnego ornamentu, kompozycją przypominający tradycyjne dzieła sztuki. Tkają je mistrzowie tkactwa w warsztatach miejskich, głównie w Tabrizie, słynącym z dużej różnorodności wzorów figuralnych, a także w Kashanie, Isfahanie i Sarouku. Twarze i partie kwiatowe są często tkane z większą gęstością węzłów niż reszta dywanu, dlatego gęstość węzłów najlepiej uśredniać z dwóch lub trzech obszarów.
Dywan perski wykonany w mieście, często w warsztacie; jedna z trzech rodzin (miejskie, wiejskie, plemienne), na które zwykle dzieli się dywany perskie. Tkacze pracują zazwyczaj według rysunkowego planu przygotowanego przez projektanta, pod kierunkiem doświadczonych tkaczy lub mistrzów, a warsztat może kupić wełnę hurtowo i ufarbować ją całą naraz, dlatego standardy są bardziej rygorystyczne niż w tkactwie wiejskim i plemiennym, opartym na pamięci. Dywany miejskie osiągają zwykle największą gęstość węzłów oraz najszerszy wachlarz rozmiarów, barw i wzorów, najczęściej kwiatowych (Tabriz, Kashan, Isfahan, Kerman, Nain, Mashhad, Sarouk). Pochodzenie z warsztatu zwykle świadczy o wyższej jakości, ale nie każdy dywan warsztatowy jest sygnowany.
Niewielkie dywany przeznaczone do modlitwy muzułmańskiej, każdy z mihrabem (pisanym także mehrab), czyli łukowym wejściem, który symbolizuje niszę meczetu i przypomina modlącemu się, że stoi w miejscu świętym; łuk wskazuje też kierunek Mekki. Wzór jest jednokierunkowy, przeznaczony do oglądania od jednego końca, a łuk może być zwykłym konturem albo rozbudowaną ramą architektoniczną z kolumnami. Dywany modlitewne są często nie większe niż około 90 × 150 cm (3 × 5 stóp), sięgają podobno najwcześniejszych początków tkania dywanów w krajach muzułmańskich, a tkają je m.in. tkacze turkmeńscy, beludżyccy oraz z Qom, Isfahanu i Malayeru. Do modlitwy może posłużyć każdy mały dywan, lecz prawdziwy dywan modlitewny ma łuk jako centralny element.
Znakomite dywany perskie z miasta Nain, w pobliżu Isfahanu w środkowym Iranie, gdzie tkactwo dywanowe rozpoczęło się dopiero w XX wieku na wzór isfahański, a nazwę miasta rozsławił na całym świecie warsztat Habibian. Wełniane runo, często z jedwabnymi akcentami, jest wiązane na bawełnianej podstawie z gęstością od około 200 do 700 węzłów na cal kwadratowy (KPSI) lub większą (około 31–108 na cm²). Gęstość określa się w skali la („warstwa”): im niższa liczba, tym drobniejszy dywan — od około 650 KPSI przy 4 la do 400–500 KPSI przy 6 la i 200–300 KPSI przy 9 la. Wzory to krzywoliniowe motywy kwiatowe w układach medalionowych, allover lub Shah Abbasi, głównie na tle kremowym lub w kolorze kości słoniowej, z błękitem, beżem i szarością. Większość dywanów Nain nie jest sygnowana, choć sygnatura Habibian jest dobrze znanym wyjątkiem, a duże rozmiary są rzadkie i kosztowne.
Dywan z runem w całości jedwabnym, tkany na podstawie bawełnianej lub jedwabnej; gdy jedwabne jest zarówno runo, jak i podstawa, w dywanie nie ma wełny. Drobność jedwabiu pozwala na najwyższą gęstość węzłów spośród wszystkich dywanów perskich — od około 600 do 1000 węzłów na cal kwadratowy (mniej więcej 9300–15 500 na 10 × 10 cm) — dlatego runo przycina się nisko, by wzór był widoczny, a włókna nadają świetlisty połysk, zmieniający się wraz z padającym światłem. Około 90% dywanów Qom ma jedwabną zarówno podstawę, jak i runo, podobnie jak niektóre dywany Isfahan. To najdroższe dywany perskie; są delikatne, a plamy trudno z nich usunąć, dlatego nadają się do ekspozycji, do reprezentacyjnych pomieszczeń lub do powieszenia na ścianie, a nie do jadalni czy domów ze zwierzętami.
Dywan, w którym runo łączy jedwab i wełnę: zwykle przeważa wełna, a jedwabną przędzę wiąże się w wybranych detalach, takich jak motywy kwiatowe, by dodać blasku i wyostrzyć wzór. Jedwab jest cieńszy od wełny i pozwala wiązać gęściej, dlatego gęstość węzłów wynosi mniej więcej od 400 do 700 węzłów na cal kwadratowy (około 6200–10 850 na 10 × 10 cm) na podstawie bawełnianej oraz od 500 do 1000 (około 7750–15 500) na podstawie jedwabnej, choć w dywanach Nain, niemal zawsze na bawełnie, spada ona niżej w grubszych klasach la, w których wyższa liczba la oznacza mniej węzłów. Wełna sprawia, że runo pozostaje grube i trwałe, a cena niższa niż w dywanach z czystego jedwabiu, choć wyższa niż w dywanach wyłącznie wełnianych. Takie dywany powstają w Tabriz, Nain, Mashhad, Bijar, Isfahan i Qom, a runo zwykle przycina się krótko, by uwydatnić detal.
Liczba węzłów na jednym calu kwadratowym dywanu wiązanego ręcznie (KPSI, od ang. knots per square inch; 1 KPSI to około 15,5 węzła na 10 × 10 cm), liczona na spodzie dywanu za pomocą linijki przez pomnożenie liczby węzłów na jednym calu wysokości przez liczbę węzłów na jednym calu szerokości i uśredniana z dwóch lub trzech miejsc. Więcej węzłów daje ostrzejszy rysunek, jak na ekranie o wyższej rozdzielczości, a przy innych czynnikach bez zmian także nieco większą trwałość i wyższą cenę, ale sama gęstość nie przesądza o jakości: dywany Heriz i Bijar są trwałe przy niskiej i średniej gęstości węzłów, natomiast kwiatowe wzory krzywoliniowe rozmywają się, gdy węzłów jest za mało. Wartości mieszczą się w przedziale od poniżej około 80 w grubo tkanych dywanach plemiennych, takich jak Gabbeh i Qashqai, przez mniej więcej 120–225 w wielu dywanach wiejskich i 300–700 w drobnych dywanach miejskich, takich jak Nain i Isfahan, po 600–1000 i więcej w dywanach Qom z czystego jedwabiu.
Perskie dywany miejskie z Isfahanu w środkowym Iranie, należące do najdrobniej wiązanych na świecie: zwykle 500–700 KPSI (węzłów na cal kwadratowy, czyli mniej więcej 7750–10 850 węzłów na 10 × 10 cm), ustępujące pod tym względem jedynie dywanom z Qom. Większość tka się z drobnej wełny kork z młodych owiec; niektóre mają runo z jedwabiu i wełny na jedwabnej lub bawełnianej podstawie, a kilka podobno jest z czystego jedwabiu. Wzory czerpią z natury i z architektury miasta — od układów z medalionem i narożnikami oraz kwiatowych układów allover po sceny myśliwskie, drzewa życia, nisze modlitewne i obrazowe ogrody — zwykle w miękkich pastelach z indygo i jaskrawą czerwienią na tle w kolorze kości słoniowej. Większość dywanów jest sygnowana, a duże rozmiary są rzadkie i drogie.
Podstawa dywanu, w której nitki osnowy i wątku są jedwabne zamiast zwykłej bawełny czy wełny. Jedwab jest drobniejszy i cieńszy, więc na tej samej powierzchni mieści się znacznie więcej węzłów; dywany na jedwabnej podstawie mają zwykle około 78–155 węzłów na centymetr kwadratowy (mniej więcej 500–1000 KPSI, czyli węzłów na cal kwadratowy). Spotyka się je głównie w wytwornych, tradycyjnych dywanach miejskich, najczęściej w dywanach Qom i Isfahan, a także w wybranych warsztatach w Tabriz oraz w wyjątkowej grupie dywanów turkmeńskich Yomut. Runo osadzone na takiej podstawie może być wełniane, jedwabno-wełniane albo z czystego jedwabiu.
Narysowany plan wzoru, zwany też projektem, według którego tkacz warsztatowy wiąże węzeł po węźle. W okresie Safawidów, gdy wzory stawały się coraz bardziej złożone, osobni projektanci, często malarze miniatur, podobno rozrysowywali je na takich planach, tak że tkacze jedynie wykonywali cudze projekty, a wokół takiego sposobu pracy wyrosły szkoły tkackie. Dywany miejskie z warsztatów w takich ośrodkach jak Tabriz i Isfahan są tak precyzyjne właśnie dlatego, że tkane są według takich planów. Tkacze wiejscy polegają na planach znacznie mniej, a tkacze plemienni pracują z pamięci i według wzorów przekazywanych w rodzinie, przez co ich dywany bywają mniej symetryczne.
Nazwa tkacza lub warsztatu wpleciona w dywan, albo w niewielkiej ramce (kartuszu), albo wprost w pasach bordiury. Pełni funkcję znaku wytwórcy, który wiąże dywan ze standardami danego warsztatu; sygnowane dywany ze słynnych warsztatów osiągają wyższe ceny i są poszukiwane przez kolekcjonerów, a dywan sprzedawany pod sygnaturą warsztatu musi rzeczywiście z niego pochodzić. Nie każdy dywan warsztatowy jest sygnowany, a warsztat może zaprzestać używania swojej sygnatury. Dywany Isfahan i nowsze dywany Qom zwykle ją mają, natomiast większość dywanów Nain, turkmeńskie dywany Yomut na jedwabnej podstawie oraz wiele starszych dywanów Qom jej nie ma.
Warsztat z Isfahanu, założony w 1940 roku przez Haj Agha Rezę Seirafiana, bankiera od dawna zajmującego się handlem dywanami i ich produkcją, a przez kilka pokoleń prowadzony dalej przez jego rodzinę. Powszechnie uważa się go za najbardziej znaną nazwę wśród wysokiej klasy dywanów Isfahan, które są gęsto wiązane z drobnej wełny, czasem z dodatkiem jedwabiu, i zdobione wzorami kwiatowe i medalionowe. Podobnie jak w innych elitarnych warsztatach miejskich, nazwisko mistrza wplata się w bordiurę lub w niewielki kartusz, co łączy dywan z rygorystycznymi standardami warsztatu i sprawia, że sygnowane egzemplarze są poszukiwane przez kolekcjonerów.
Delikatny, miękki gatunek wełny pozyskiwany z szyi i wewnętrznej warstwy okrywy wełnianej młodych owiec, często z pierwszej strzyży. Wełna kork, natłuszczona naturalną lanoliną, jest w dotyku miękka i sprężysta, a barwom nadaje dodatkowy blask. Wykorzystuje się ją na runo wielu drobnych dywanów miejskich z Isfahanu, Kermanu, Ghom, Tabrizu i Mashhadu, a także w starszych antycznych dywanach Sarouk z krótko przystrzyżonym runem. Spotyka się też zapis „cork” lub „kurk”.
Asymetryczny węzeł dywanów wiązanych ręcznie, odpowiednik symetrycznego węzła tureckiego (Ghiordes). Tkacz owija przędzę wokół jednej nitki osnowy i przeprowadza ją pod sąsiednią, zwykle pracując ręcznie, bez haczyka. Od spodu dywanu węzły wyglądają na przesunięte lub ułożone ukośnie, a nie jak równe kwadraty, a runo jest miększe w dotyku; węzeł ten pozwala na drobniejszy detal i większą gęstość węzłów. W Iranie orientacyjna reguła wiąże go z dywanami środkowej, wschodniej i południowej części kraju (Kashan, Isfahan, Nain, Kerman), podczas gdy północno-zachodnia i zachodnia część woli węzeł turecki, choć zdarzają się wyjątki. Delikatne krzywoliniowe wzory kwiatowe często przypisuje się właśnie jemu, ale dywany z węzłem tureckim potrafią być równie misterne.
Styl rysunku zbudowany z płynnych krzywych, takich jak pnącza, woluty, wąsy i zaokrąglone kontury kwiatów, w przeciwieństwie do prostych krawędzi i kątów wzoru geometrycznego. Taki wygląd jest typowy dla kwiatowych dywanów miejskich i warsztatowych z Nain, Kashan, Tabriz i Isfahan, gdzie linie krzywe i kwiaty łączą się w harmonijny, płynny efekt, podczas gdy dywany wiejskie i plemienne są w większości geometryczne i mają tylko niektóre kwiaty krzywoliniowe. Drobne krzywe wymagają dużej gęstości węzłów; przy zbyt małej liczbie węzłów wyglądają na rozmyte lub spikselowane.
Jedna z trzech głównych rodzin wzorów dywanów perskich, obok wzoru geometrycznego i wzoru herati: kompozycje z kwiatów, liści i pnączy rysowanych płynnymi krzywymi. Dominuje w dywanach miejskich i warsztatowych, takich jak Tabriz, Kashan, Kerman, Sarouk, Nain i Isfahan, gdzie wysoka gęstość węzłów pozwala na drobny detal, i zwykle czerpie z takich form jak wzór Shah Abbasi i rozety. Motywy kwiatowe, choć tkaczom znane wcześniej, podobno upowszechniły się w dywanach perskich od XVI wieku. Dywany kwiatowe występują w dwóch układach: z medalionem centralnym, gdzie kwiaty i gałązki są mniejsze, albo allover, z większymi kwiatami.
Układ figuralny, w którym pole wypełniają zwierzęta w pościgu lub ucieczce, takie jak lampart, jeleń, lis, królik i ptaki. Niektóre egzemplarze mieszczą grubo ponad sto różnych zwierząt, a nieliczne mają w bordiurze drugą scenę zamiast zwykłych kwiatów, na przykład czaple, żurawie albo jelenie odpoczywające pod kwitnącymi drzewami. Wzór tkany jest w dywanach Isfahan, Qom, Kerman i Tabriz. Perskie określenie shikargah (także shekargah) znaczy „teren łowiecki”.
Motyw kwiatowy z bukietami róż, spotykany w dywanach Bijar i zapożyczony z dywanów francuskich. Sięga XIX wieku, gdy odrodzenie tkactwa dywanowego w Iranie czerpało inspirację z Europy, i jest jednym z kilku wpływów zewnętrznych na wzornictwo dywanów Bijar, obok dywanów z Isfahanu i Kashanu oraz wzorów rosyjskich i kaukaskich.
Znaleziono 23 wyników dla „Isfahan”
📎 Link do udostępnienia: https://yourcarpet.com/pl/resources-and-guides/carpet-dictionary?search=Isfahan