Dywany z miasta Bijar w prowincji Kurdystan w północno-zachodnim Iranie oraz z okolicznych wsi; nazwa obejmuje zarówno drobne, jak i grube dywany z podwójnym wątkiem, tkane przez plemiona kurdyjskie, a w warsztatach przez tkaczy Afshar. Zwane „żelaznymi dywanami” Iranu, należą do najcięższych w stosunku do rozmiaru: podwójny wątek, węzły symetryczne (tureckie) i mocno zbijane rzędy, często przy wełnie utrzymywanej w stanie mokrym, dają grube, gęste runo. Wzory sięgają od kwiatowych, herati i medalionowych po geometryczne, czerpiąc zarówno z wzorów Isfahanu i Kashanu, jak i ze źródeł rosyjskich, kaukaskich i europejskich (m.in. bukiet róż w stylu francuskim), a utrzymane są w nasyconych, szlachetnych odcieniach rdzawego, czerwonego, beżowego i granatowego. Bijary to często niewielkie formaty lub chodniki, duże rozmiary należą do rzadkości, a płasko tkane końce i frędzle są zwykle plecione.
Perski ród panujący, który rządził od 1501 roku, zaczynając od szacha Ismaila, aż do lat 30. XVIII wieku; dzięki mecenatowi dworu nad malarstwem, kaligrafią i tkactwem był to złoty wiek dywanów perskich. Z tej epoki pochodzi wiele arcydzieł zarówno muzealnych, jak i osiągających najwyższe ceny na aukcjach, a największymi ośrodkami były Tabriz, Herat, Kashan i Kerman. W miarę jak wzory stawały się coraz bardziej złożone, projektanci — często miniaturzyści — oddzielili się od tkaczy, którzy pracowali według ich rysunków; cechami charakterystycznymi stały się duży medalion centralny, układy krzywoliniowe i geometryczne oraz bogatsze kwiaty i wić, a wzory ujednolicono z myślą o eksporcie na rynki azjatyckie i europejskie. Afgańska inwazja na Isfahan w 1722 roku na kilka lat przerwała tkanie w głównych ośrodkach produkcji, choć plemiona i wsie tkały dalej.
Dywan tkany przez osiadłych mieszkańców wsi, plasujący się między dywanami koczowniczych plemion a dywanami warsztatów miejskich. Tkacze wiejscy mają lepsze narzędzia, materiały i barwniki niż koczownicy, ale pracują w luźniejszym, częściowo zorganizowanym układzie niż warsztaty miejskie, często z pamięci, a nie według narysowanego projektu, a niektórzy sprzedają swoje wyroby na bazarze większego pobliskiego miasta, jak tkacze z Abadeh w Shiraz. Wzory są przeważnie geometryczne (medalion, allover, boteh lub herati), z mniejszą liczbą kwiatów niż w dywanach miejskich; gęstość węzłów jest zwykle wyższa niż w dywanach plemiennych, ale niższa niż w miejskich, a zróżnicowane rozmiary krosien dają szeroki wachlarz rozmiarów, od małych dywaników i chodników po duże dywany. Najbardziej znanym przykładem jest Heriz, obok dywanów azerbejdżańskich, Abadeh, Karaja, Mehraban i Senneh; w niektórych klasyfikacjach za wiejskie uchodzą też dywany Shiraz i Bakhtiari.
Dawne dywany perskie z równiny Ferahan (także Farahan lub Feraghan) w środkowym Iranie, znane z wzorów herati pokrywających całe pole i stonowanych palet barwnych. Te dziewiętnastowieczne dywany mają zwykle romboidalną kratę z drobnych motywów kwiatowych, często w granacie, ceglastej czerwieni i kości słoniowej, i są cenione za drobny splot oraz wyważone, powściągliwe kompozycje. We współczesnym handlu nazwa ta bywa też stosowana do nowo wykonanych dywanów z pakistańskich warsztatów typu Peshawar (Chobi), tkanych z wełny ręcznie przędzionej i barwników roślinnych, w stonowanych kolorach i przeważnie perskich wzorach allover, a czasem także do dywanów Sarouk z tego samego regionu; takie dywany nie są dawnymi dywanami Ferahan.
Dywany z miasta Hamadan w zachodnim Iranie, od dawna uznanego regionu tkackiego, oraz z ponad 1500 okolicznych wsi, które razem wytwarzają tysiące wzorów. Dywany wiejskie, często tkane przez rodziny w domach zimą, to zwykle mniejsze dywany lub chodniki (niektóre dłuższe niż 6 m, czyli 20 stóp) o wzorach geometrycznych, z medalionem sześciokątnym lub rombowym albo o wzorze herati, w czerwieni, głębokim błękicie i kremie, wiązane węzłem symetrycznym (tureckim), zwykle o niskiej do średniej gęstości. Dywany z warsztatów miejskich są bardziej kwiatowe i drobniej wiązane. Runo jest wełniane, na bawełnianej podstawie (w niektórych starszych dywanach wełnianej), a standardowa w okolicach Hamadan konstrukcja z pojedynczym wątkiem daje miękkie runo, cieńsze niż w dywanach z podwójnym wątkiem.
Dywany z Heratu, historycznego miasta w zachodnim Afganistanie, które w okresie Safawidów (od XVI do początku XVIII wieku) należało do największych ośrodków produkcji dywanów, obok Tabriz, Kashan i Kerman. Miasto dało też nazwę wzorowi herati: powtarzanemu rombowi z małym kwiatem lub liśćmi w środku i wygiętymi liśćmi po bokach, który podobno tam powstał i do dziś tka się go w wielu dywanach perskich.
Stylizowany motyw kwiatowy, uważany w perskiej tradycji dywanowej za święty kwiat i wiązany z długim życiem. Medalion centralny dywanu z medalionem kwiatowym odczytuje się jako lotos, rysowany albo jako jeden duży kwiat, albo jako kilka małych. Lotos jest też jedną z głównych cech wzoru Shah Abbasi, a we wzorze herati liście o rybim kształcie mają podobno okalać lotos. Kwiaty lotosu należą do motywów przypisywanych okresowi mongolskiemu, gdy do dywanów perskich weszły wzory ze sztuki chińskiej.
Dywany ze wschodniego Iranu, które handel sprzedaje pod nazwą Moud Mashad, zaliczając je do dywanów Mashhad. Zwykle mają wzór herati w beżu, błękicie, rdzy i czerwieni i najczęściej są sygnowane przez wytwórcę. Podstawa jest bawełniana; starsze egzemplarze mają zwykłe runo wełniane, a nowsze runo jedwabno-wełniane.
Popularne, trwałe perskie dywany miejskie z Sarouku, miasta w środkowym Iranie, około 50 km (31 mil) na północ od Araku, znane od XIX wieku i eksportowane do Europy i Ameryki. Na bawełnianej podstawie spoczywa wełniane runo o średniej lub dużej grubości, niekiedy z jedwabnymi akcentami, wiązane zwykle węzłem perskim (niektóre starsze egzemplarze mają węzeł turecki), w gęstości średniej do wysokiej, do około 50 węzłów na cm² (około 320 na cal kwadratowy, KPSI). Wzory kwiatowe, medalionowe i allover, a także niektóre wzory herati, boteh i figuralne, pojawiają się na polach w kolorze beżu, kości słoniowej, kremu, granatu lub czerwieni, przy czym czerwień skłania się ku pomarańczowi lub rdzy; zwykle towarzyszy im wąska bordiura pomocnicza. Amerykańskie dywany Sarouk, tkane głównie w latach 20. i 30. XX wieku, dostosowywały wzory i barwy do gustu amerykańskiego, a wiele z nich przefarbowano na preferowaną różowoczerwoną barwę.
Drobno tkane dywany małych i średnich rozmiarów oraz chodniki z kurdyjskich wsi tkackich wokół Senneh (dzisiejszy Sanandadż) w zachodnim Iranie, znane ze starannej, cienkiej i zwartej konstrukcji z pojedynczym wątkiem, na bawełnianej podstawie z wełnianym runem. Wzory to głównie medaliony geometryczne i kompozycje allover, spotyka się też boteh i herati; dominują ciemna czerwień, granat i brąz, czasem beż, z akcentami żółci, czerwieni, jasnej zieleni, pomarańczy i bieli. Od nazwy miasta wywodzi się „węzeł senneh”, inna nazwa asymetrycznego węzła perskiego, chociaż tamtejsi tkacze w rzeczywistości stosują symetryczny węzeł turecki.
Dywany z Tabriz, wielkiego miasta w północno-zachodnim Iranie i dawnej stolicy Safawidów, oraz z okolicznych wsi, gdzie początki tkactwa sięgają co najmniej XVI wieku. Tkacze używają węzła tureckiego i małych metalowych haczyków, które dają bardzo regularne, symetryczne wzory, zwykle na bawełnianej podstawie (w najdrobniej tkanych egzemplarzach jedwabnej), często z podwójnym wątkiem, z runem od krótko przystrzyżonego do średniego. Gęstość węzłów waha się od około 8 do 78 węzłów na cm² (od 50 do 500 na cal kwadratowy, KPSI); dywany na jedwabnej podstawie mogą przekraczać 93 węzły na cm² (600 na cal kwadratowy), a jedwabne akcenty dodają żywości wzorom kwiatowym. Niektóre warsztaty tkają wyłącznie dywany z wełny i jedwabiu, preferując pastelowe barwy. Tabriz oferuje najszerszy wybór wzorów i barw spośród wszystkich perskich ośrodków: wzory medalionowe, kwiatowe, herati, myśliwskie i wazonowe, a także większość dywanów figuralnych z portretami. Dywan sprzedawany jako „w stylu Tabriz” niekoniecznie został utkany w Tabriz.
Układ, w którym motyw lub wzór rozciąga się na całe pole, zamiast być zorganizowany wokół medalionu centralnego. Motywem mogą być kwiaty połączone pnączami, liśćmi i kwiatami (czasem z ptakami i zwierzętami), kanciaste kształty geometryczne albo powtarzające się elementy takie jak boteh, gul i herati; może pozostać ledwo zauważalny środek. Geometryczny allover albo powtarza jeden kształt, albo przebiega jako ciągły wzór o zmiennych kształtach, często z innym kolorem tła wewnątrz każdego z nich. Ponieważ nie ma tu wyraźnego punktu środkowego, dywan allover pasuje do każdego wnętrza, także o nieregularnym kształcie; w wersjach kwiatowych kwiaty są większe i osadzone na grubszych gałązkach niż w dywanie z medalionem kwiatowym.
Klasyczny wzór perski oparty na rombie powtarzanym na całym polu, z małym kwiatem lub liśćmi wewnątrz każdego rombu i wygiętymi liśćmi po jego bokach; liście odczytuje się jako stylizowane ryby, które podobno krążą wokół lotosu. Nazwa pochodzi od Heratu, miasta w Afganistanie, w którym wzór ma podobno swoje źródło; nazywa się go też wzorem rybim, a mahi oznacza po persku „rybę”. Należy do trzech głównych rodzin wzorów; tkany jest jako wzór allover albo wokół medalionu centralnego, z rombami wewnątrz i na zewnątrz niego, a czasem występuje jako wąska bordiura. Często spotyka się go w dywanach Tabriz, Sarouk, Mashhad, Moud, Bijar, Hamadan, Abadeh, Zanjan, Kerman i Kashan.
Jedna z trzech głównych rodzin wzorów dywanów perskich, obok wzoru geometrycznego i wzoru herati: kompozycje z kwiatów, liści i pnączy rysowanych płynnymi krzywymi. Dominuje w dywanach miejskich i warsztatowych, takich jak Tabriz, Kashan, Kerman, Sarouk, Nain i Isfahan, gdzie wysoka gęstość węzłów pozwala na drobny detal, i zwykle czerpie z takich form jak wzór Shah Abbasi i rozety. Motywy kwiatowe, choć tkaczom znane wcześniej, podobno upowszechniły się w dywanach perskich od XVI wieku. Dywany kwiatowe występują w dwóch układach: z medalionem centralnym, gdzie kwiaty i gałązki są mniejsze, albo allover, z większymi kwiatami.
Dywany plemienne tkane przez koczowniczych tkaczy w regionie Zanjan na zachodzie Iranu, w pobliżu ośrodków tkackich Bijar i Hamadan. Niewielkie, przenośne krosna, rozstawiane na zimowych równinach, ograniczają większość dywanów do około 1,2 × 1,8 m (4 × 6 stóp) lub mniej. Podstawa jest zwykle bawełniana, a runo z wełny własnych owiec tkaczy tworzy wzory geometryczne lub herati, z beżem, głęboką czerwienią i błękitem jako barwami głównymi; starsze dywany często mają medalion centralny obramowany drugim, sześciokątnym medalionem. Dywany pod wpływem Bijaru mają wytrzymałe runo niemal tak grube jak w prawdziwym Bijarze, dlatego uchodzą za jego alternatywę; dywany pod wpływem Hamadanu nawiązują do wzorów i barw Hamadanu, z runem nieco cieńszym niż w dywanach Hamadan.
Znaleziono 15 wyników dla „Herat”
📎 Link do udostępnienia: https://yourcarpet.com/pl/resources-and-guides/carpet-dictionary?search=Herat