De vissen in het Herati-patroonKlassiek Perzisch dessin, opgebouwd uit een ruit die zich over het veld herhaalt, met in elke ruit een kleine bloem of enkele bladeren en met gebogen bladeren aan de zijkanten; de bladeren worden opgevat als gestileerde vissen, die naar verluidt om een lotus heen cirkelen. De naam komt van Herat, de stad in Afghanistan waar het dessin naar verluidt vandaan komt; het wordt ook visdessin genoemd, en Mahi betekent in het Perzisch “vis”. Het is een van de drie hoofdfamilies van dessins, geweven als allover-dessin of rond een centraal medaillon met ruiten binnen en buiten het medaillon, en komt soms voor als smalle bordure. Het is gebruikelijk in tapijten uit Tabriz, Sarough, Mashhad, Moud, Bidjar, Hamadan, Abadeh, Zanjan, Kerman en Kashan., de cipres in een botehDruppelvormig motief met een gebogen bovenpunt, al eeuwenlang alomtegenwoordig in Perzische en Kasjmirse weefsels. Het Perzische woord wordt uitgelegd als “ontluikende bloem of plant”, en het motief staat voor groei en vernieuwing; het wordt ook gelezen als een cipres die meebuigt met de wind maar zelden breekt, een vlam, een zaadje, een dennenappel of een gestileerde amandel. Toen Schotse fabrieken in de negentiende eeuw kasjmiersjaals begonnen na te maken, raakte de boteh in het Westen bekend als “paisley”, naar het stadje Paisley. Op tapijten herhaalt het motief zich meestal over het hele veld, met name in stukken uit Tabriz, Sarough, Kerman, Mashhad en Malayer., de moskeekoepel in een medaillonGroot motief in het midden van het veld van een tapijt, waaromheen de rest van het dessin is opgebouwd; het grote middenmedaillon zou in de Safawidentijd (zestiende en zeventiende eeuw) zijn ingevoerd. Bloemmedaillons, typisch voor stadstapijten als Tabriz, Kashan en Sarough, worden vaak opgevat als een lotusbloem, en het motief is ook uitgelegd als een weerspiegeling van de binnenkant van de koepel van een moskee; Geometrische medaillons, vaak zeshoekig of ruitvormig, kenmerken dorps- en stamtapijten als Heriz en Zanjan. Een medaillon kan alleen staan, samengaan met vier hoekstukken, worden geflankeerd door kleinere medaillons boven en onder, of zich herhalen over de lengte van een loper. Tapijten zonder centraal motief heten allover. Bij een goed gemaakt tapijt zit het medaillon in het midden en spiegelen de hoekstukken elkaar, zo nauwkeurig als handwerk toelaat.: bij veel motieven in Perzische tapijten hoort een uitleg die al generaties lang wordt doorgegeven. Het zijn tradities, geen code. Eén motief laat zich op verschillende manieren duiden, en een dorpswever had misschien een heel eigen verhaal in gedachten. Toch zegt een dessin veel over waar en hoe een vloerkleed is gemaakt, en als u weet wat het zou betekenen, komt u dichter bij het vloerkleed waarmee u leeft.
Drie dessinfamilies in Perzische tapijten: bloemdessins, geometrische dessins en Herati
De meeste dessins in Perzische tapijten horen bij een van drie families. Bloemdessins, één en al vloeiende lijnen van bloesem, blad en rank, overheersen in de stadsateliers van TabrizTapijten uit Tabriz, de grote stad in het noordwesten van Iran en voormalige hoofdstad van de Safawiden, en uit de omliggende dorpen, waar het weven minstens tot de zestiende eeuw terug te voeren is. De wevers gebruiken de Turkse knoop en kleine metalen haken, wat zeer regelmatige, symmetrische dessins oplevert, meestal op een katoenen grondweefsel (zijde bij de allerfijnste stukken), vaak met dubbele inslag en met een pool die van kortgeschoren tot middelhoog loopt. De knoopdichtheid loopt uiteen van ruwweg 8 tot 78 knopen per cm² (ongeveer 50 tot 500 knopen per vierkante inch, KPSI); tapijten op een zijden fundering kunnen boven de 600 KPSI uitkomen (ruim 90 knopen per cm²), en accenten in zijde geven bloemdessins levendigheid. Sommige ateliers weven uitsluitend tapijten van wol en zijde, bij voorkeur in pasteltinten. Tabriz biedt de grootste verscheidenheid aan dessins en kleuren van alle Perzische weefcentra: medaillon-, bloem-, Herati-, jacht- en vaasdessins, plus de meeste figuratieve portrettapijten. Een tapijt dat als “Tabriz-stijl” wordt verkocht, is niet per se in Tabriz geweven., KashanFijne Perzische tapijten uit de stad Kashan in centraal Iran, sinds de tijd van de Safawiden in de zeventiende eeuw een weefcentrum, toen de heersers er op vakantie gingen en hun villa’s met plaatselijke tapijten inrichtten. De pool is doorgaans geheel van wol, vaak geïmporteerde Manchester-wol, en middelhoog, op een katoenen fundering; tapijten van zijde en wol zijn meestal ouder. De dessins zijn formeel en wisselen weinig: een centraal medaillon, een medaillon met bijpassende hoekstukken of allover-bloemdessins, plus een zeldzaam dessin dat Darbari heet en naar verluidt weinig of geen bordure heeft. Tapijten van ongeveer 1,5 × 2,1 m (5 × 7 voet) en kleiner tonen meer afwisseling, zoals levensboom-, vazen- en vogeldessins. Klassieke kleuren zijn diep rood, marineblauw en crème; gele of groene velden zijn zeldzaam, en nieuwere tapijten hebben zachtere pasteltinten., IsfahanPerzische stadstapijten uit Isfahan in centraal Iran, die tot de fijnst geknoopte ter wereld behoren: gewoonlijk 500-700 KPSI (knopen per vierkante inch; ongeveer 7.750-10.850 knopen per 10 × 10 cm), alleen overtroffen door Qom. De meeste zijn geweven van fijne korkwol van jonge schapen; sommige hebben een pool van zijde en wol op een fundering van zijde of katoen, en enkele zijn naar verluidt van zuivere zijde. De dessins putten uit de natuur en de architectuur van de stad, van medaillon-met-hoekstukken en allover-bloemcomposities tot jachttaferelen, levensbomen, gebedsnissen en tuintaferelen, meestal in zachte pasteltinten met indigo en fel rood op een ivoorkleurige grondkleur. De meeste stukken zijn gesigneerd, en grote formaten zijn schaars en kostbaar. en KermanFijne Perzische tapijten uit Kerman in het zuiden van Iran, een stad aan de oude handelsroute tussen Iran en India en een van de historische tapijtweefcentra, beroemd om zijn meesterverwers. De dessins lopen sterk uiteen: bloemen- en allover-dessins, levensboom-, jacht-, tuin- en openveld-dessins, fijne “lente”-bloemdessins van piepkleine bloempjes en de karakteristieke “vaastechniek”. De pool is meestal van zachte korkwol op een katoenen fundering, soms van zijde en wol of van zuivere zijde. Eén tapijt kan 15 tot 30 kleuren bevatten, vooral diep rood, verschillende blauwtinten, groen en crème, met pasteltinten als champagne, limoengroen, roze en grijsblauw in nieuwere stukken. Ruwweg de helft van de Kerman-tapijten, uit mindere ateliers, gebruikt de jufti-knoop, een verkorte werkwijze die een minder dichte weving van lagere kwaliteit oplevert.. Geometrische dessins, met rechte lijnen opgebouwd tot ruiten, zeshoeken en getrapte vormen, zijn ouder en blijven de vormentaal van dorps- en nomadenwevers, bij wie veel vormen naar verluidt betekenissen uit hun eigen leven dragen. De derde familie is het Herati-patroonKlassiek Perzisch dessin, opgebouwd uit een ruit die zich over het veld herhaalt, met in elke ruit een kleine bloem of enkele bladeren en met gebogen bladeren aan de zijkanten; de bladeren worden opgevat als gestileerde vissen, die naar verluidt om een lotus heen cirkelen. De naam komt van Herat, de stad in Afghanistan waar het dessin naar verluidt vandaan komt; het wordt ook visdessin genoemd, en Mahi betekent in het Perzisch “vis”. Het is een van de drie hoofdfamilies van dessins, geweven als allover-dessin of rond een centraal medaillon met ruiten binnen en buiten het medaillon, en komt soms voor als smalle bordure. Het is gebruikelijk in tapijten uit Tabriz, Sarough, Mashhad, Moud, Bidjar, Hamadan, Abadeh, Zanjan, Kerman en Kashan.: één steeds herhaald motief, zo wijdverbreid dat het een categorie op zich vormt.
Elk van de drie kan rond een centraal medaillonGroot motief in het midden van het veld van een tapijt, waaromheen de rest van het dessin is opgebouwd; het grote middenmedaillon zou in de Safawidentijd (zestiende en zeventiende eeuw) zijn ingevoerd. Bloemmedaillons, typisch voor stadstapijten als Tabriz, Kashan en Sarough, worden vaak opgevat als een lotusbloem, en het motief is ook uitgelegd als een weerspiegeling van de binnenkant van de koepel van een moskee; Geometrische medaillons, vaak zeshoekig of ruitvormig, kenmerken dorps- en stamtapijten als Heriz en Zanjan. Een medaillon kan alleen staan, samengaan met vier hoekstukken, worden geflankeerd door kleinere medaillons boven en onder, of zich herhalen over de lengte van een loper. Tapijten zonder centraal motief heten allover. Bij een goed gemaakt tapijt zit het medaillon in het midden en spiegelen de hoekstukken elkaar, zo nauwkeurig als handwerk toelaat. worden opgebouwd of over het hele middenveld worden uitgespreid. De tekening verraadt ook iets over de knoopdichtheidHet aantal knopen in één vierkante inch van een handgeknoopt tapijt (KPSI, knopen per vierkante inch; 1 KPSI is ongeveer 15,5 knopen per 10 × 10 cm). Het wordt aan de achterzijde met een liniaal geteld door het aantal knopen op één inch hoogte te vermenigvuldigen met het aantal op één inch breedte, gemiddeld over twee of drie plekken. Meer knopen geven scherper detail, zoals bij een scherm met een hogere resolutie, en, al het andere gelijk, iets meer duurzaamheid en een hogere prijs, maar knoopdichtheid alleen bepaalt de kwaliteit niet: Heriz en Bijar zijn bij een lage tot middelhoge dichtheid duurzaam, terwijl kromlijnige bloemdessins zonder voldoende knopen vervagen. De waarden lopen uiteen van minder dan ongeveer 80 bij grove stamtapijten als Gabbeh en Qashqai, via ruwweg 120 tot 225 bij veel dorpstapijten en 300 tot 700 bij fijne stadstapijten als Nain en Isfahan, tot 600 tot 1.000 of meer bij zuiver zijden Qum-tapijten.: een fijn getekend bloemdessin heeft genoeg knopen nodig om scherp te blijven, terwijl een krachtige geometrische tekening ook bij een bescheiden aantal knopen helder overkomt.
Medaillon: het middelpunt van het dessin
Het medaillonGroot motief in het midden van het veld van een tapijt, waaromheen de rest van het dessin is opgebouwd; het grote middenmedaillon zou in de Safawidentijd (zestiende en zeventiende eeuw) zijn ingevoerd. Bloemmedaillons, typisch voor stadstapijten als Tabriz, Kashan en Sarough, worden vaak opgevat als een lotusbloem, en het motief is ook uitgelegd als een weerspiegeling van de binnenkant van de koepel van een moskee; Geometrische medaillons, vaak zeshoekig of ruitvormig, kenmerken dorps- en stamtapijten als Heriz en Zanjan. Een medaillon kan alleen staan, samengaan met vier hoekstukken, worden geflankeerd door kleinere medaillons boven en onder, of zich herhalen over de lengte van een loper. Tapijten zonder centraal motief heten allover. Bij een goed gemaakt tapijt zit het medaillon in het midden en spiegelen de hoekstukken elkaar, zo nauwkeurig als handwerk toelaat. is het grote motief in het hart van het middenveld; de rest van het dessin is eromheen geschikt. In een vloerkleed met bloemen ziet de traditie in het medaillon een lotusbloemGestileerd bloesemmotief dat in de Perzische tapijttraditie als heilige bloem geldt en met een lang leven wordt verbonden. Het centrale medaillon van een tapijt met bloemmedaillon wordt opgevat als een lotus, getekend als één grote bloem of als meerdere kleine. De lotus is ook een hoofdkenmerk van het Shah Abbasi-dessin, en in het Herati-patroon zouden de visachtige bladeren rond een lotus cirkelen. Lotusbloesems behoren tot de motieven die aan de Mongoolse periode worden toegeschreven, toen dessins uit de Chinese kunst hun weg vonden naar Perzische tapijten., die in de Perzische tapijtoverlevering als heilig geldt; volgens een andere uitleg weerspiegelt het de binnenkant van de koepel van een moskee.
Een bloemmedaillonTapijt met een bloemdessin dat is opgebouwd rond één centraal medaillon: een grote enkele bloem of een tros kleine bloemen die tot één vorm zijn samengevoegd, vaak herhaald door kleinere medaillons erboven, eronder en ernaast. Het medaillon zou van oudsher de heilige lotus voorstellen. Doordat het medaillon ruimte in het veld inneemt, zijn de bloemen en takken kleiner en dunner dan bij allover-bloemdessins. Het dessin is typisch voor Tabriz, Kerman, Sarough en Kashan, en vormt zo’n tapijt dankzij de sterke middenpartij vanzelf een blikvanger in de ruimte., omringd door fijne takken en kleinere medaillons, is typisch voor stadsateliers; een hoekig, vaak zeshoekig medaillon hoort bij het werk van dorps- en nomadenwevers, zoals in HerizKrachtige dorpstapijten uit het Heriz-gebied in het noordwesten van Iran, in de buurt van Tabriz, en de bekendste van alle Perzische dorpstapijten. Een grove, taaie wollen pool op een katoenen fundering, meestal met dubbele inslag voor extra dikte, en een lage tot middelhoge knoopdichtheid (gewoonlijk opgegeven als ongeveer 120 tot 170 KPSI, oftewel knopen per vierkante inch; ruwweg 1.900 tot 2.600 per 10 × 10 cm) maken ze zeer duurzaam; de kracht van de wol wordt van oudsher toegeschreven aan koperhoudend bergwater. Het klassieke dessin is een groot hoekig medaillon met vier hoekstukken, soms een allover-indeling, in een roestrood dat van oudsher wordt toegeschreven aan kopermineralen in de plaatselijke rivier, met donker marineblauw en crème. Bakshaish en Serapi, de laatste inmiddels meer dan een eeuw oud, zijn hun oudere vormen.. Veel medaillons hebben bijpassende hoekstukkenHet ornament in elk van de vier hoeken van het middenveld rond een centraal medaillon, meestal met dezelfde motieven of kleur als het medaillon; bij Tabriz-tapijten ontstaan de hoeken vaak door het medaillondessin in vieren te delen en per hoek één deel te gebruiken. Hoekstukken maken de indeling met medaillon en hoekstukken compleet, en in een goed gemaakt tapijt komen de hoekstukken met elkaar overeen en zijn ze symmetrisch geplaatst., en op een gangloper kan het medaillon zich over de lengte herhalen, met telkens een andere binnentekening. Een tapijt met medaillon vraagt erom gecentreerd te liggen: ten opzichte van de kamer, een zithoek of de eettafel.
Doorlopend dessin: geen vast middelpunt
Een doorlopend dessin bedekt het middenveld zonder vast middelpunt, al is er vaak een vaag centrum te bespeuren. Doorlopende bloemdessins combineren grote bloesems aan stevige takken met een netwerk van ranken, waarin soms een vogel zit; het Mina KhaniZich herhalend patroon dat het hele veld bedekt: ronde bloemen verbonden door een ruitvormig traliewerk van ranken, meestal met de bloemen in wit of geel op een donkerblauwe of rode ondergrond. Geliefd in Koerdisch, Beloetsjisch en Noordwest-Perzisch weefwerk; van een afstand leest het dessin als een sterrenveld. De naam wordt in de volksmond herleid tot een legendarische beschermheer, Mina Khan.-patroon zet kleine ronde bloemen in een ruitvormig traliewerk. Geometrische varianten herhalen één vorm rij na rij, zoals de gulAchthoekig of veelhoekig, gestileerd bloemmotief dat in rijen over het veld van Turkmeense tapijten wordt herhaald. Dezelfde herhaling is kenmerkend voor Beloetsj-tapijten, waarbij in elke achthoek een bloem staat, en voor Buchara-tapijten, die vooral in Pakistan worden geweven naar Turkmeens voorbeeld. Bij oudere Turkmeense tapijten had elke stam (Tekke, Salor, Ersari en andere) doorgaans zijn eigen gul, zodat een kenner aan het motief vaak kan zien van welke stam een tapijt afkomstig is, terwijl moderne stukken guls vrij door elkaar gebruiken. Het woord betekent in het Perzisch “bloem” of “roos”, hoewel de vormen uitgesproken geometrisch zijn en niet naturalistisch. van Turkmeense tapijten, of laten die vorm gaandeweg veranderen. Omdat er niets uitgelijnd hoeft te worden, past een vloerkleed met een doorlopend dessin overal in een kamer.
Herati-patroon: vissen rond een lotus
Het Herati-patroonKlassiek Perzisch dessin, opgebouwd uit een ruit die zich over het veld herhaalt, met in elke ruit een kleine bloem of enkele bladeren en met gebogen bladeren aan de zijkanten; de bladeren worden opgevat als gestileerde vissen, die naar verluidt om een lotus heen cirkelen. De naam komt van Herat, de stad in Afghanistan waar het dessin naar verluidt vandaan komt; het wordt ook visdessin genoemd, en Mahi betekent in het Perzisch “vis”. Het is een van de drie hoofdfamilies van dessins, geweven als allover-dessin of rond een centraal medaillon met ruiten binnen en buiten het medaillon, en komt soms voor als smalle bordure. Het is gebruikelijk in tapijten uit Tabriz, Sarough, Mashhad, Moud, Bidjar, Hamadan, Abadeh, Zanjan, Kerman en Kashan. bedekt het middenveld met kleine, steeds herhaalde ruiten, elk met een bloem in het midden en een gebogen blad aan weerszijden. De traditie ziet in die bladeren vissen die rond een lotus zwemmen; vandaar de andere namen, visdessin of Mahi-dessin (mahi is Perzisch voor “vis”). De naam verwijst naar HeratTapijten uit Herat, een historische stad in het westen van Afghanistan die in de tijd van de Safawiden (zestiende tot begin achttiende eeuw) tot de grootste tapijtproducerende centra behoorde, naast Tabriz, Kashan en Kerman. De stad geeft ook haar naam aan het Herati-patroon, een zich herhalende ruit met daarin een kleine bloem of blaadjes en met gebogen bladeren aan de zijkanten, dat naar verluidt daar is ontstaan en nog steeds in veel Perzische tapijten wordt geweven., tegenwoordig in Afghanistan, waar het dessin naar verluidt is ontstaan. Het vult op zichzelf een heel middenveld of omringt een medaillonGroot motief in het midden van het veld van een tapijt, waaromheen de rest van het dessin is opgebouwd; het grote middenmedaillon zou in de Safawidentijd (zestiende en zeventiende eeuw) zijn ingevoerd. Bloemmedaillons, typisch voor stadstapijten als Tabriz, Kashan en Sarough, worden vaak opgevat als een lotusbloem, en het motief is ook uitgelegd als een weerspiegeling van de binnenkant van de koepel van een moskee; Geometrische medaillons, vaak zeshoekig of ruitvormig, kenmerken dorps- en stamtapijten als Heriz en Zanjan. Een medaillon kan alleen staan, samengaan met vier hoekstukken, worden geflankeerd door kleinere medaillons boven en onder, of zich herhalen over de lengte van een loper. Tapijten zonder centraal motief heten allover. Bij een goed gemaakt tapijt zit het medaillon in het midden en spiegelen de hoekstukken elkaar, zo nauwkeurig als handwerk toelaat..
Boteh: het paisleymotief
De botehDruppelvormig motief met een gebogen bovenpunt, al eeuwenlang alomtegenwoordig in Perzische en Kasjmirse weefsels. Het Perzische woord wordt uitgelegd als “ontluikende bloem of plant”, en het motief staat voor groei en vernieuwing; het wordt ook gelezen als een cipres die meebuigt met de wind maar zelden breekt, een vlam, een zaadje, een dennenappel of een gestileerde amandel. Toen Schotse fabrieken in de negentiende eeuw kasjmiersjaals begonnen na te maken, raakte de boteh in het Westen bekend als “paisley”, naar het stadje Paisley. Op tapijten herhaalt het motief zich meestal over het hele veld, met name in stukken uit Tabriz, Sarough, Kerman, Mashhad en Malayer. is een ronde druppelvorm die uitloopt in een omgebogen punt en meestal in rijen wordt herhaald. Het Perzische woord wordt doorgaans uitgelegd als ontluikende plant of bloem, en de traditie maakt van de vorm een zinnebeeld van groei en vernieuwing. Ook ziet men er een vlam in, of een cipres: een boom die meebuigt met de wind maar zelden breekt, een beeld van veerkracht. In het Westen staat de boteh bekend als het paisleymotief, naar het Schotse stadje Paisley, waar negentiende-eeuwse weverijen de sjaals uit Kasjmir namaakten.
Levensboom: één grote boom
Een tapijt met een levensboomDessin waarin één grote, rijk uitgewerkte boom door het grootste deel van het veld omhoog rijst, omgeven door plantaardig ornament, met vogels, dieren en bloemen verspreid tussen de takken. De boom kan ook één paneel van een tuinpaneeldessin innemen of als bordurepatroon voorkomen. In de Perzische traditie staat hij voor de verbinding tussen aarde en omgeving, wordt hij ook gelezen als een schakel tussen hemel en aarde en symboliseert hij kracht, wijsheid en de continuïteit van het leven. Het dessin wordt geweven in tapijten uit Tabriz, Kashan, Isfahan, Kerman en Malayer en in Beloetsj-tapijten. ruimt het grootste deel van het middenveld in voor één grote boom, met vogels, dieren en bloemen tussen de takken. De boom zou staan voor de band tussen de aarde en al wat erop leeft, en een brug slaan tussen hemel en aarde: een teken van kracht, wijsheid en een lang leven. Dezelfde boom duikt ook op in één vak van een tuinpaneeldessinOpzet waarbij het veld is verdeeld in een raster van omlijste, meestal vierkante panelen, elk met een eigen ingebeelde tuin van bloemen, planten, bomen en vogels, doorgaans op één eigen grondkleur. De taferelen lopen uiteen, van cipressen en villa’s tot meren, herten in een bos of een levensboom, en in sommige tapijten dragen de panelen de vier jaargetijden. De wevers beschouwen elk paneel als een venster op het paradijs en als een teken van hoop op een stralende toekomst. Het dessin is het bekendst van Bakhtiari-tapijten, maar wordt ook in Tabriz, Sarough, Kashmar, Kerman en Qom geweven. De Perzische naam Kheshti komt van khesht (“baksteen”), naar de vierkante omlijstingen., of langs een bordure.
Tuinpaneeldessin: een raster van tuinen
Het tuinpaneeldessinOpzet waarbij het veld is verdeeld in een raster van omlijste, meestal vierkante panelen, elk met een eigen ingebeelde tuin van bloemen, planten, bomen en vogels, doorgaans op één eigen grondkleur. De taferelen lopen uiteen, van cipressen en villa’s tot meren, herten in een bos of een levensboom, en in sommige tapijten dragen de panelen de vier jaargetijden. De wevers beschouwen elk paneel als een venster op het paradijs en als een teken van hoop op een stralende toekomst. Het dessin is het bekendst van Bakhtiari-tapijten, maar wordt ook in Tabriz, Sarough, Kashmar, Kerman en Qom geweven. De Perzische naam Kheshti komt van khesht (“baksteen”), naar de vierkante omlijstingen. verdeelt het middenveld in een raster van omlijste vierkanten; vandaar de Perzische naam Kheshti, van khesht, “baksteen”. Elk vak toont een denkbeeldige tuin van bloemen, cipressen en vogels op een eigen grondkleur, en de wevers zouden elk paneel zien als een blik op het paradijs. Het dessin is het bekendst van Bakhtiar-tapijten. Ook een middenveld vol bloemen kan dat idee dragen, zonder omlijstingen: de ranken zouden in een droog land de tuinen van het paradijs naar binnen halen.
Vazendessin: bloeiende vazen
In het vazendessinDessin van vazen met bloemen die over het tapijt zijn verspreid, vaak met één grote vaas in het midden, omringd door kleinere vazen rond het medaillon, waarna de opstelling zich over het hele middenveld herhaalt. In de Perzische traditie staat de bloeiende vaas voor groei en kansen en wordt ze ook opgevat als symbool van overvloed en van het paradijs. Het dessin is typisch voor Kashmar-tapijten en komt ook voor in Bakhtiari-, Tabriz-, Sarough-, Qom- en Kashan-tapijten; in Kashmar- en Kashan-tapijten kunnen vazen ook in de bordure voorkomen. staan vazen met bloemen verspreid over het middenveld. Vaak staat één grote vaas in het midden, op de plek waar anders een medaillonGroot motief in het midden van het veld van een tapijt, waaromheen de rest van het dessin is opgebouwd; het grote middenmedaillon zou in de Safawidentijd (zestiende en zeventiende eeuw) zijn ingevoerd. Bloemmedaillons, typisch voor stadstapijten als Tabriz, Kashan en Sarough, worden vaak opgevat als een lotusbloem, en het motief is ook uitgelegd als een weerspiegeling van de binnenkant van de koepel van een moskee; Geometrische medaillons, vaak zeshoekig of ruitvormig, kenmerken dorps- en stamtapijten als Heriz en Zanjan. Een medaillon kan alleen staan, samengaan met vier hoekstukken, worden geflankeerd door kleinere medaillons boven en onder, of zich herhalen over de lengte van een loper. Tapijten zonder centraal motief heten allover. Bij een goed gemaakt tapijt zit het medaillon in het midden en spiegelen de hoekstukken elkaar, zo nauwkeurig als handwerk toelaat. zou komen, met kleinere vazen eromheen, en die groep kan zich herhalen zoals in een doorlopend dessin. De bloeiende vaas wordt opgevat als teken van groei en kansen, en van overvloed; net als de tuinpanelen wordt ze ook met het paradijs in verband gebracht. KashmarTapijten uit Kashmar, een stad in het noordoosten van Iran nabij Mashhad, waarvan de wevers hun afgewerkte stukken naar de markt van Mashhad brengen. Ze zijn minder beroemd dan Tabriz-, Mashhad- of Kashan-tapijten en worden vaak ondergewaardeerd in verhouding tot hun kwaliteit: goede wol, vaak een hoge knoopdichtheid en plantaardige kleurstoffen tegen een bescheiden prijs. De kleuren zijn zachte aardetinten: bruinachtig crème, licht- en donkerblauw, oranje, bruin en een kenmerkend roze. Typische dessins zijn een medaillon met hoekstukken en bordure, soms met vazen in plaats van bloemen, en tuindessins in panelen die elk een tafereel tonen, zoals een meer met bomen, een levensboom of herten in een bos. De pool is dun tot middelhoog. Niet te verwarren met Kasjmir.-tapijten staan erom bekend.
Shah Abbasi: het hofdessin
Het Shah Abbasi-dessinKlassieke Perzische bloemstijl, genoemd naar de Safawidische heerser sjah Abbas, die ongeveer 400 jaar geleden als dessin van het koninklijk hof begon. De belangrijkste kenmerken zijn gestileerde, veerachtige palmetbladeren en lotusbloemen — de lotus is een eeuwenoud symbool van een lang leven — in strenge symmetrie gerangschikt met rankornament rond een centraal medaillon, vaak een rozet. In vroege exemplaren overheersen diep rood en blauw, terwijl latere tapijten in deze stijl vaak overgaan op gedempte neutrale tinten. Het dessin komt voor in Kashan-, Nain- en Tabriz-tapijten. is genoemd naar sjah Abbas, de Safawidische heerser van 1588 tot 1629, en begon als dessin van zijn hof. Veerachtige palmetbladeren en lotusbloesems, van oudsher een zinnebeeld van een lang leven, staan in evenwicht rond een centraal medaillonGroot motief in het midden van het veld van een tapijt, waaromheen de rest van het dessin is opgebouwd; het grote middenmedaillon zou in de Safawidentijd (zestiende en zeventiende eeuw) zijn ingevoerd. Bloemmedaillons, typisch voor stadstapijten als Tabriz, Kashan en Sarough, worden vaak opgevat als een lotusbloem, en het motief is ook uitgelegd als een weerspiegeling van de binnenkant van de koepel van een moskee; Geometrische medaillons, vaak zeshoekig of ruitvormig, kenmerken dorps- en stamtapijten als Heriz en Zanjan. Een medaillon kan alleen staan, samengaan met vier hoekstukken, worden geflankeerd door kleinere medaillons boven en onder, of zich herhalen over de lengte van een loper. Tapijten zonder centraal motief heten allover. Bij een goed gemaakt tapijt zit het medaillon in het midden en spiegelen de hoekstukken elkaar, zo nauwkeurig als handwerk toelaat., vaak een rozetRond, bloemvormig ornament waarbij de bloemblaadjes gelijkmatig uit een middelpunt uitwaaieren, als een bloesem van bovenaf gezien. Vanaf ongeveer de zestiende eeuw, toen het bloemdessin Perzische tapijten bereikte, begonnen wevers midden in het veld een rozet te plaatsen, waaruit het centrale medaillon van florale stadstapijten ontstond, zoals het ronde rozetmedaillon met gekrulde lijnen op een rond Tabriz-tapijt in Shah Abbasi-dessin. Bij Abadeh-tapijten markeert een kleine rozet in marineblauw, rood of crème het midden van het medaillon, een manier om het type te herkennen. Rozetten herhalen zich ook langs de bordures, zoals in Tabriz- en Bakhtiari-tapijten, en tussen de ranken en palmetten van Sultanabad-tapijten., zodat de ene helft de andere spiegelt. Veel vloerkleden met bloemen ontlenen er motieven aan, en zijn lotus, de bloem die de traditie ook in een bloemmedaillonTapijt met een bloemdessin dat is opgebouwd rond één centraal medaillon: een grote enkele bloem of een tros kleine bloemen die tot één vorm zijn samengevoegd, vaak herhaald door kleinere medaillons erboven, eronder en ernaast. Het medaillon zou van oudsher de heilige lotus voorstellen. Doordat het medaillon ruimte in het veld inneemt, zijn de bloemen en takken kleiner en dunner dan bij allover-bloemdessins. Het dessin is typisch voor Tabriz, Kerman, Sarough en Kashan, en vormt zo’n tapijt dankzij de sterke middenpartij vanzelf een blikvanger in de ruimte. ziet, zou uit de eerdere Ilkhanidische periodeDe tijd van de Mongoolse en Ilkhanidische heerschappij over Perzië, die in sommige tapijtgeschiedenissen van de veertiende tot in de zestiende eeuw wordt gedateerd. Aan deze periode wordt de vermenging van Chinese en islamitische kunst in het Perzische tapijtontwerp toegeschreven: picturale, ruim opgezette composities en motieven als feniks, lotus, wolkenband en draak worden op dit contact teruggevoerd, en het Perzische tapijtweven zoals het nu bekend is, is hier mogelijk begonnen. Er is weinig bewijs bewaard gebleven, omdat veel werk uit die tijd is vernietigd, maar enkele zeldzame tapijten geven een blik op deze periode en tonen dat er bloemmotieven en vogels beginnen te verschijnen. stammen.
Mihrab: de gebedsnis
Een gebedskleedKleine tapijten voor het islamitische gebed, elk met een mihrab (ook geschreven als mehrab): een boogvormige deuropening die de nis van een moskee symboliseert en de bidder eraan herinnert dat hij zich in een heilige ruimte bevindt; de boog wijst ook de richting van Mekka aan. Het is een eenrichtingsdessin, bedoeld om vanaf één uiteinde te worden bekeken, en de boog kan een kale omtrek zijn of een rijk architecturaal kader met zuilen. Gebedskleden zijn vaak niet groter dan ongeveer 90 × 150 cm (3 × 5 voet), gaan naar verluidt terug tot de allereerste beginfase van het tapijtweven in moslimlanden en worden onder meer geweven door Turkmeense en Baluchi-wevers en door wevers uit Qom, Isfahan en Malayer. Elk klein tapijt kan voor het gebed dienen, maar een echt gebedskleed heeft de boog als blikvanger. is opgebouwd rond de mihrabBoog- of deurvormige nis die aan één uiteinde van het veld van een gebedskleed is geweven en de nis in een moskee weerspiegelt die de richting van Mekka aangeeft. De nis vormt het middelpunt van het tapijt en herinnert de bidder eraan dat hij zich in een heilige ruimte bevindt. De tekening loopt uiteen van een kale omtrek van een deuropening tot een architecturale weergave met zuilen en fijne details.: een boogvormige deuropening aan één uiteinde van het middenveld, naar het voorbeeld van de nis in de moskeemuur die naar Mekka wijst. De boog, een kale omtrek of een volledige architectuur met zuilen, moet wie er knielt eraan herinneren dat hij op heilige grond staat. Zulke kleden zijn klein, vaak niet groter dan ongeveer 90 × 150 cm, en getekend om vanuit één richting te worden bekeken. Elk klein vloerkleed kan dienen voor het gebed, maar alleen een exemplaar met de boog is een gebedskleed in de zin van de handel.
Openveld-dessin: een effen grondkleur
Bij het openveld-dessinOpzet waarbij het grootste deel van het veld open blijft: meestal één effen grondkleur met slechts enkele bloemen in gebogen lijnen en soms een medaillon. Er zijn drie varianten: één centraal medaillon, twee of meer herhalende medaillons, of een allover-verspreiding van motieven met ruime tussenruimte. De compositie zou de kaft van een koran weerspiegelen en komt vooral voor in Perzische stadstapijten als Tabriz, Kashan, Sarough, Hamadan en Kerman, en ook in Bidjar-tapijten. Omdat er zo weinig dessin is om achter te schuilen, vallen onregelmatigheden in de wol of het verfwerk goed op. blijft het grootste deel van het middenveld één effen grondkleur, met een paar bloemen op gebogen stelen; het zou zijn afgeleid van de kaft van een koran. Het komt voor met één medaillonGroot motief in het midden van het veld van een tapijt, waaromheen de rest van het dessin is opgebouwd; het grote middenmedaillon zou in de Safawidentijd (zestiende en zeventiende eeuw) zijn ingevoerd. Bloemmedaillons, typisch voor stadstapijten als Tabriz, Kashan en Sarough, worden vaak opgevat als een lotusbloem, en het motief is ook uitgelegd als een weerspiegeling van de binnenkant van de koepel van een moskee; Geometrische medaillons, vaak zeshoekig of ruitvormig, kenmerken dorps- en stamtapijten als Heriz en Zanjan. Een medaillon kan alleen staan, samengaan met vier hoekstukken, worden geflankeerd door kleinere medaillons boven en onder, of zich herhalen over de lengte van een loper. Tapijten zonder centraal motief heten allover. Bij een goed gemaakt tapijt zit het medaillon in het midden en spiegelen de hoekstukken elkaar, zo nauwkeurig als handwerk toelaat., met herhalende medaillons of als een doorlopende spreiding van ruim uit elkaar geplaatste motieven. Het is vooral een dessin van de stadsateliers, en het verbergt niets: elke onregelmatigheid in de wolDierlijke natuurvezel waarvan bij hoogwaardige tapijten de pool wordt gemaakt en bij sommige ook het grondweefsel. Wol is duurzaam, veerkrachtig, vlekbestendig en moeilijk ontvlambaar, voelt zacht en verend aan onder de voeten, isoleert tegen kou, neemt kleurstof gemakkelijk op en houdt die vele jaren vast. Ze houdt ook stofdeeltjes vast, wat allergische reacties helpt verminderen. De kwaliteit hangt vooral af van waar de schapen grazen: weiden op grote hoogte en goed voer leveren dikkere, vettere wol, en Manchester-wol, Nieuw-Zeelandse wol en Ghazni-wol zijn de bekendste geprezen voorbeelden. Scheren in het vroege voorjaar en handspinnen (dat een fijnere, zachtere draad geeft dan machinaal spinnen) verbeteren de kwaliteit nog verder, terwijl dunne, droge wol van dode schapen in goedkopere tapijten terechtkomt. of de kleurstof valt meteen op, en dat geldt ook voor abrashSubtiele kleurverschuivingen in een handgemaakt tapijt, vaak zichtbaar als horizontale banden over het veld. Ze ontstaan doordat opeenvolgende verfpartijen nooit precies met elkaar overeenkomen, doordat verschillen in het vet- en oliegehalte van de wol de kleuren met de jaren ongelijkmatig laten veranderen en, in crèmekleurige vlakken van ongeverfde wol, doordat de vezel met de tijd van tint verandert. Abrash wordt met de jaren vaak duidelijker en geldt daarom bij een ouder tapijt als teken van natuurlijke kleurstoffen en van handwerk, niet als gebrek, terwijl een nieuwer tapijt nog altijd op een gelijkmatige kleur wordt gecontroleerd. Machinaal gemaakte en sommige nieuwe handgeknoopte tapijten bootsen het met opzet na., een natuurlijk kenmerk van een ouder vloerkleed.
Picturaal tapijt: een geweven afbeelding
Een picturaal tapijtTapijt dat als een afbeelding is geweven, met landschappen, historische of mythologische taferelen, bijbelse of andere verhalen en menselijke figuren in plaats van een zich herhalend ornament, in compositie vergelijkbaar met traditionele kunst. Het wordt door meesterwevers in stadsateliers gemaakt, vooral in Tabriz, dat bekendstaat om een grote verscheidenheid aan picturale dessins, en ook in Kashan, Isfahan en Sarough. Gezichten en bloempartijen worden vaak met een hogere knoopdichtheid geknoopt dan de rest van het tapijt, dus wordt de knoopdichtheid het best bepaald als gemiddelde over twee of drie plekken. is geweven als een afbeelding: een landschap, een moment uit de geschiedenis of een verhaal als dat van Layla en MajnunPicturaal tapijtthema naar het klassieke Perzische liefdesverhaal van twee jonge mensen wier families hun huwelijk verbieden. De man, Majnun (“de waanzinnige”), verliest door verlangen zijn verstand en zwerft door de woestijn, waar hij gedichten en liederen maakt; de vrouw, Layla, wordt uitgehuwelijkt aan een rijke edelman om de eer van haar familie veilig te stellen en sterft van verdriet, en hij huilt zich dood op haar graf. De bekendste Perzische bewerking is de romance in verzen van Nizami (1188), en het verhaal verschijnt op picturale tapijten, bijvoorbeeld uit Tabriz., gecomponeerd zoals een schilder een doek opbouwt. Zulke tapijten behoren tot de zwaarste proeven voor een meesterwever en komen uit stadsateliers, vooral uit TabrizTapijten uit Tabriz, de grote stad in het noordwesten van Iran en voormalige hoofdstad van de Safawiden, en uit de omliggende dorpen, waar het weven minstens tot de zestiende eeuw terug te voeren is. De wevers gebruiken de Turkse knoop en kleine metalen haken, wat zeer regelmatige, symmetrische dessins oplevert, meestal op een katoenen grondweefsel (zijde bij de allerfijnste stukken), vaak met dubbele inslag en met een pool die van kortgeschoren tot middelhoog loopt. De knoopdichtheid loopt uiteen van ruwweg 8 tot 78 knopen per cm² (ongeveer 50 tot 500 knopen per vierkante inch, KPSI); tapijten op een zijden fundering kunnen boven de 600 KPSI uitkomen (ruim 90 knopen per cm²), en accenten in zijde geven bloemdessins levendigheid. Sommige ateliers weven uitsluitend tapijten van wol en zijde, bij voorkeur in pasteltinten. Tabriz biedt de grootste verscheidenheid aan dessins en kleuren van alle Perzische weefcentra: medaillon-, bloem-, Herati-, jacht- en vaasdessins, plus de meeste figuratieve portrettapijten. Een tapijt dat als “Tabriz-stijl” wordt verkocht, is niet per se in Tabriz geweven.. Het jachtdessinPicturale opzet waarbij het veld is gevuld met dieren tijdens de jacht of op de vlucht, zoals luipaard, hert, vos, konijn en vogels. Sommige stukken tonen ruim de honderd verschillende dieren, en enkele dragen in de bordure in plaats van de gebruikelijke bloemen een tweede tafereel, bijvoorbeeld reigers, kraanvogels of herten die rusten onder bloesembomen. Het dessin wordt geweven in tapijten uit Isfahan, Qom, Kerman en Tabriz. De Perzische term shikargah (ook shekargah) betekent “jachtterrein”., met een middenveld vol dieren op jacht of op de vlucht, is een naaste verwant.
Wie het dessin tekent
Tot de tijd van de SafawidenHet Perzische vorstenhuis dat vanaf 1501, te beginnen met sjah Ismail, tot in de jaren dertig van de achttiende eeuw regeerde en met zijn bescherming van schilderkunst, kalligrafie en weefkunst deze periode tot de gouden eeuw van het Perzische tapijt maakte. Veel meesterwerken in musea en op de topveilingen komen uit deze tijd, met Tabriz, Herat, Kashan en Kerman als grootste centra. Naarmate de dessins complexer werden, gingen de ontwerpers, vaak miniatuurschilders, een aparte groep vormen naast de wevers die naar hun tekeningen werkten; het grote centrale medaillon, kromlijnige en geometrische opzetten en rijkere bloemen en ranken werden kenmerkend, en de dessins werden gestandaardiseerd voor export naar Aziatische en Europese markten. De Afghaanse invasie van Isfahan in 1722 onderbrak het weven in de belangrijkste productiecentra enkele jaren, al gingen stammen en dorpen door. was de wever meestal ook de ontwerper. Toen de dessins ingewikkelder werden, gingen gespecialiseerde ontwerpers, onder wie veel miniatuurschilders, elk dessin uittekenen op een patroontekeningEen getekend ontwerpplan, ook blauwdruk genoemd, dat een atelierwever knoop voor knoop volgt. In de Safawidische periode zouden, naarmate de dessins ingewikkelder werden, aparte ontwerpers, vaak miniatuurschilders, ze op zulke patroontekeningen hebben getekend, zodat de wevers alleen nog de ontwerpen van anderen uitvoerden, en rond deze werkwijze ontstonden weefscholen. Stadstapijten uit ateliers in plaatsen als Tabriz en Isfahan zijn zo nauwkeurig omdat ze naar zulke patroontekeningen worden geweven. Dorpswevers steunen veel minder op patroontekeningen, en stamwevers werken uit het hoofd en naar dessins die binnen de familie worden overgeleverd, waardoor hun tapijten doorgaans minder symmetrisch zijn. die de wevers volgden. Stadsateliers werken nog altijd zo, vandaar hun bijna volmaakte symmetrie: elke knoop komt waar de patroontekening hem plaatst.
Dorps- en nomadenwevers, onder wie de BakhtiariKleurrijke tapijten van de Bakhtiari, een stam uit het Zagrosgebergte die nomadisch leefde tot een groot deel zich in de negentiende eeuw ten zuidwesten van Isfahan vestigde en waarvan de weefkunst zich nu over meer dan 200 dorpen uitstrekt; kleinere stukken zijn doorgaans stamtapijten en grotere komen uit de dorpen van de streek. De fundering is meestal van katoen onder een wollen pool van de eigen schapen van de stam, al zijn sommige kleine stamstukken helemaal van wol, en elke rij wordt zo hard aangeslagen dat de pool dicht en duurzaam uitvalt. De kenmerkende dessins zijn het tuinpaneeldessin (Khesti, ook gespeld als Kheshti), een raster van omlijste vierkanten die elk een tuintafereel tonen als uitzicht op het paradijs, en het medaillon met hoekstukken, met een halfgeometrisch middenmedaillon. Diep rood en donker marineblauw zijn de gebruikelijke veldkleuren. en de QashqaiStamtapijten geweven door de Qashqai, een nomadische stam in het zuidwesten van Iran waarin Turkse, Arabische, Koerdische en Loerse groepen verenigd zijn en die al minstens sinds de zestiende eeuw in de regio woont. De dessins komen uit het geheugen en niet uit geschreven plannen: geometrische en medaillonopzetten, soms in een eenvoudigere, spaarzaam gedetailleerde vorm, worden gecombineerd met dieren, planten en huishoudelijke voorwerpen in juweeltinten van rood, saffraangoud en indigo, vaak op een dieprode of donkerblauwe ondergrond. De dikke, taaie wol van de eigen kudden van de stam is duurzaam maar toch zacht en vormt een middelhoge, dichte pool die geschikt is voor drukbelopen plekken, op een katoenen of wollen fundering. Compacte weefgetouwen houden de formaten klein, meestal 1,2 × 1,8 m (4 × 6 ft) of 1,5 × 2,1 m (5 × 7 ft), plus lopers., weven meestal uit het hoofd, met dessins die binnen de familie worden doorgegeven en aan hun omgeving zijn ontleend. Dat is te zien aan een motief dat van grootte verandert of een bordure die net niet netjes om de hoek loopt: kenmerken van handwerk, geen gebreken.
Een korte geschiedenis van de patronen in Perzische tapijten
De eerste vloerkleden werden geweven als bescherming tegen kou en vocht, en de patronen volgden. In de vijfde eeuw v.Chr. waren ze al stevig ingeburgerd: het Pazyryk-tapijtHet oudste bekende pooltapijt ter wereld, geweven omstreeks de vijfde eeuw v.Chr. en in 1949 gevonden in het bevroren graf van een Scythische edelman in het Altajgebergte in Siberië. Grafrovers lieten de grafheuvel open, waardoor de grafkamer bevroor en het tapijt door kou en vocht zo’n 2500 jaar in ijs werd ingesloten. De symmetrische knopen, ongeveer 36 per vierkante centimeter (ruwweg 230 per vierkante inch), laten zien dat tapijtweven in de oudheid al een volgroeide kunstvorm was. Het wordt vaak beschreven als het oudste Perzische tapijt en als vroeg bewijs van het weven door stammen, een ambacht dat als bescherming tegen kou en vocht begon. Het is te zien in de Hermitage in Sint-Petersburg., het oudste bekende geknoopte tapijt, omlijst zijn middenveld met bordures van herten en ruiters. Aan de Ilkhanidische periodeDe tijd van de Mongoolse en Ilkhanidische heerschappij over Perzië, die in sommige tapijtgeschiedenissen van de veertiende tot in de zestiende eeuw wordt gedateerd. Aan deze periode wordt de vermenging van Chinese en islamitische kunst in het Perzische tapijtontwerp toegeschreven: picturale, ruim opgezette composities en motieven als feniks, lotus, wolkenband en draak worden op dit contact teruggevoerd, en het Perzische tapijtweven zoals het nu bekend is, is hier mogelijk begonnen. Er is weinig bewijs bewaard gebleven, omdat veel werk uit die tijd is vernietigd, maar enkele zeldzame tapijten geven een blik op deze periode en tonen dat er bloemmotieven en vogels beginnen te verschijnen., veel later en onder Mongools bewind, wordt toegeschreven dat ze Chinese en islamitische kunst in het Perzische dessin samenbracht en daarmee de lotus, de wolkenbandGestileerd, lintvormig wolkenmotief dat in zachte, kolkende lobben krult en van Chinese oorsprong is. Het behoort, samen met de lotus, de draak en de feniks, tot de motieven die worden toegeschreven aan de Mongoolse (Ilkhanidische) periode van het Perzische weven, toen Chinese ontwerpen zich vermengden met de islamitische kunst. Uit die periode zijn maar weinig tapijten bewaard gebleven., de feniks en de draak introduceerde.
Het gouden tijdperk viel onder de Safawiden-dynastieHet Perzische vorstenhuis dat vanaf 1501, te beginnen met sjah Ismail, tot in de jaren dertig van de achttiende eeuw regeerde en met zijn bescherming van schilderkunst, kalligrafie en weefkunst deze periode tot de gouden eeuw van het Perzische tapijt maakte. Veel meesterwerken in musea en op de topveilingen komen uit deze tijd, met Tabriz, Herat, Kashan en Kerman als grootste centra. Naarmate de dessins complexer werden, gingen de ontwerpers, vaak miniatuurschilders, een aparte groep vormen naast de wevers die naar hun tekeningen werkten; het grote centrale medaillon, kromlijnige en geometrische opzetten en rijkere bloemen en ranken werden kenmerkend, en de dessins werden gestandaardiseerd voor export naar Aziatische en Europese markten. De Afghaanse invasie van Isfahan in 1722 onderbrak het weven in de belangrijkste productiecentra enkele jaren, al gingen stammen en dorpen door., van 1501 tot in de jaren dertig van de achttiende eeuw: onder koninklijk mecenaat kwamen het grote centrale medaillonGroot motief in het midden van het veld van een tapijt, waaromheen de rest van het dessin is opgebouwd; het grote middenmedaillon zou in de Safawidentijd (zestiende en zeventiende eeuw) zijn ingevoerd. Bloemmedaillons, typisch voor stadstapijten als Tabriz, Kashan en Sarough, worden vaak opgevat als een lotusbloem, en het motief is ook uitgelegd als een weerspiegeling van de binnenkant van de koepel van een moskee; Geometrische medaillons, vaak zeshoekig of ruitvormig, kenmerken dorps- en stamtapijten als Heriz en Zanjan. Een medaillon kan alleen staan, samengaan met vier hoekstukken, worden geflankeerd door kleinere medaillons boven en onder, of zich herhalen over de lengte van een loper. Tapijten zonder centraal motief heten allover. Bij een goed gemaakt tapijt zit het medaillon in het midden en spiegelen de hoekstukken elkaar, zo nauwkeurig als handwerk toelaat., de gebogen bloemtekening en rijkere ranken op, en de dessins werden gestandaardiseerd voor de export. In de negentiende eeuw, onder de Qajar-dynastieDe tijd van de Qajar-dynastie, die in de negentiende eeuw over Perzië heerste en de grootste tapijtproductie uit de Perzische geschiedenis voortbracht. Het weven kwam weer op gang na de onrustige achttiende eeuw, die de belangrijkste productiecentra tot stilstand had gebracht, en de export naar Europa en Amerika bloeide, met Engeland en Duitsland als grootste afnemers. Nieuwere centra als Sultanabad en Kashan kwamen op naast Tabriz en Kerman, en Europese en Amerikaanse bedrijven richtten eigen productiecentra in Perzië op. Tapijten uit deze grote fabrieken volgen gestandaardiseerde, gemakkelijk herkenbare dessins, anders dan dorps- en stamtapijten, waarvan de wevers nog steeds hun eigen patronen ontwerpen., bereikte de productie haar hoogtepunt en werden de dessins van de ateliers zo eenvormig dat de herkomst van een vloerkleed er in één oogopslag aan te zien is.
Verraadt het dessin hoe oud een vloerkleed is?
Een dessin zegt meer over waar een vloerkleed vandaan komt dan over hoe oud het is. Een paar ontwerpen horen wel bij een bepaalde periode: Ziegler MahalType Perzisch tapijt dat eind negentiende eeuw voor het eerst voor de Europese markt werd gemaakt door de firma Ziegler & Co., met vergrote, aangepaste traditionele Perzische dessins in zachtere, gedempte kleuren naar westerse smaak. Een dessin van het type Ziegler Mahal markeert een bepaalde productieperiode, maar oude Ziegler-dessins worden nog altijd nagemaakt, zodat een tapijt niet op het dessin alleen kan worden gedateerd. De naam is ook een van de handelsnamen (naast Oushak, Peshawar, Chobi en Ferahan) voor atelierstapijten die sinds ongeveer de jaren zeventig van de twintigste eeuw in Pakistan worden gemaakt in traditionele Perzische en Turkse dessins, met een wollen pool op een katoenen grondweefsel; welke naam van toepassing is, hangt af van het dessin en de knoopdichtheid. ontstond eind negentiende eeuw als dessin voor de Europese markt, en rond HerizKrachtige dorpstapijten uit het Heriz-gebied in het noordwesten van Iran, in de buurt van Tabriz, en de bekendste van alle Perzische dorpstapijten. Een grove, taaie wollen pool op een katoenen fundering, meestal met dubbele inslag voor extra dikte, en een lage tot middelhoge knoopdichtheid (gewoonlijk opgegeven als ongeveer 120 tot 170 KPSI, oftewel knopen per vierkante inch; ruwweg 1.900 tot 2.600 per 10 × 10 cm) maken ze zeer duurzaam; de kracht van de wol wordt van oudsher toegeschreven aan koperhoudend bergwater. Het klassieke dessin is een groot hoekig medaillon met vier hoekstukken, soms een allover-indeling, in een roestrood dat van oudsher wordt toegeschreven aan kopermineralen in de plaatselijke rivier, met donker marineblauw en crème. Bakshaish en Serapi, de laatste inmiddels meer dan een eeuw oud, zijn hun oudere vormen. ontwikkelde de plaatselijke stijl zich verder, van BakshaishTapijten uit de oudere, meer stamachtige fase van het Heriz-weefgebied, gemaakt in de jaren zeventig van de negentiende eeuw en eerder, met open, los opgezette composities. Specialisten plaatsen ze vóór de meer gestructureerde maar nog open Serapi van het einde van de negentiende tot het allervroegste begin van de twintigste eeuw en de drukkere Heriz-dessins van na de jaren tien van de twintigste eeuw; hoe goed een dessin bij deze fase past, helpt hen de leeftijd van een tapijt uit het Heriz-gebied te schatten. De naam komt van Bakhshayesh, een plaats in het district Heriz in het noordwesten van Iran. en SerapiAntiek Perzisch tapijt uit het Heriz-weefgebied in het noordwesten van Iran, het middenstadium van het Heriz-dessin: gestructureerder dan de stamachtige, openere Bakshaish-tapijten uit de jaren zeventig van de negentiende eeuw en eerder, maar minder druk dan de Heriz-tapijten die vanaf de jaren tien van de twintigste eeuw zijn geweven. Serapi’s, geweven van eind negentiende tot begin twintigste eeuw, behouden een open, ruime opzet met krachtige geometrische tekening in een aards palet. Ze zijn nu allemaal ruim een eeuw oud en tamelijk zeldzaam, en verzamelaars waarderen ze om hun decoratieve aantrekkingskracht en hun duurzaamheid. naar de vollere dessins die sinds de jaren tien van de twintigste eeuw worden geweven. Maar een antieke reproductieEen nieuw geweven vloerkleed dat de dessins van veel oudere vloerkleden kopieert en vaak een verouderde afwerking krijgt, met een kort geschoren, lage pool, stonewash, blootstelling aan de zon en zacht genuanceerde natuurlijke kleurstoffen, al is het in werkelijkheid niet oud. Typische voorbeelden zijn Peshawar-tapijten (Chobi) en in Pakistan geweven tapijten in Oushak- en Kazak-stijl. Omdat oude dessins steeds opnieuw worden nagemaakt, is het dessin alleen geen betrouwbare aanwijzing voor de ouderdom van een vloerkleed, en ook slijtage is geen betrouwbare maatstaf. Kenners letten in plaats daarvan op de kleur: natuurlijke kleurstoffen vervagen geleidelijk langs de poolvezel, van de top naar de voet, terwijl behandelde kleuren er doorgaans gebleekt uitzien, met een scherpe band. Een vermeend zeer oud vloerkleed zonder enige reparatie kan een recente kopie zijn. kan een oud patroon nauwgezet nabootsen, dus een dessin kan op een tijdperk wijzen zonder een datum vast te leggen. Experts bekijken het in samenhang met wat de achterkant laat zien en met hoe elke kleur van pooltop tot poolbasis is verouderd, en bij onze taxatie van een Perzisch tapijt wegen ouderdom en herkomst mee naast de materialen, de kleurstoffen en de knoping.
Blijf ontdekken
Bekijk deze patronen op echte vloerkleden, vind elk motief terug onder zijn naam, volg een Perzisch tapijt van vacht tot vloerkleed of laat uw eigen vloerkleed taxeren.