Vloeiend ornament van in elkaar gevlochten, krullende ranken, rankjes en bladeren die in ritmische spiralen kronkelen en vaak in spiegelsymmetrie zijn getekend. In tapijten komt het voor in het middenveld en de bordures van stadstapijten als die uit Kashan en Tabriz, naast bloemtakjes, palmetten en vazen; in Shah Abbasi-dessins kronkelt het met ranken rond het centrale medaillon.
Tapijt geweven in een georganiseerd atelier, een opzet die typisch is voor de stadsweverij, waar meestal een meesterwever toezicht houdt op de wevers en ontwerp en weefwerk volgens strengere normen verlopen. Omdat een atelier wol in grote hoeveelheden kan inkopen en in één keer kan verven, zijn materiaal en kleuren doorgaans beter, waardoor ateliertapijten over het algemeen van hogere kwaliteit zijn dan tapijten die niet uit een atelier komen, al geldt dat niet altijd. Niet elk ateliertapijt is gesigneerd. Dorpstapijten, gemaakt in een losser, halfgestructureerd kader, hebben doorgaans een lagere knoopdichtheid dan stadstapijten.
Tapijt van dorpsbewoners met een vaste woonplaats, dat tussen nomadische stamtapijten en tapijten uit stadsateliers in staat. Dorpswevers beschikken over beter gereedschap, materiaal en kleurstoffen dan nomaden, maar werken in een losser, halfgestructureerd verband dan stadsateliers, vaak uit het hoofd in plaats van naar een patroontekening, en sommigen verkopen via de bazaar van een grotere stad in de buurt, zoals de wevers van Abadeh in Shiraz doen. De dessins zijn overwegend geometrisch (medaillon, allover, boteh of Herati) met minder bloemmotieven dan stadstapijten; de knoopdichtheid ligt meestal hoger dan bij stamtapijten maar lager dan bij stadstapijten, en doordat de weefgetouwen in grootte verschillen, is het formaatbereik groot, van kleine stukken en lopers tot grote tapijten. Heriz is het bekendste voorbeeld, naast Azerbeidzjaanse, Abadeh-, Karaja-, Mehraban- en Senneh-tapijten; ook Shiraz en Bakhtiari worden in sommige indelingen tot het dorpswerk gerekend.
Maatklasse boven middelgroot, van ongeveer 152 × 244 cm (5 × 8 ft) via 6 × 9, 7 × 10 en 8 × 10 ft tot ongeveer 244 × 335 cm (8 × 11 ft); vanaf 2,7 × 3,7 m (9 × 12 ft) geldt een vloerkleed als extra groot. Een groot vloerkleed past in de woonkamer van een klein appartement (5 × 8 tot 6 × 9 ft), in een middelgrote woonkamer (7 × 10 tot 8 × 11 ft) of in een thuiskantoor, waar een vloerkleed van 5 × 8 of 6 × 9 ft voor het bureau ligt. Perzische stadstapijten als Tabriz, Sarough en Kashan worden in dit formaat gemaakt, terwijl stamtapijten als Beloetsj- en Qashqai-tapijten zelden zo groot worden geweven. De maataanduidingen van handelaren lopen uiteen, dus de afmetingen zeggen meer dan de naam.
De breedste band die het middenveld van een tapijt omlijst, meestal geflankeerd door één of meer veel smallere bijbordures. De kleur verschilt normaal gesproken van die van het middenveld en het ornament, zoals bloemenranken, vazen, rozetten of geometrische herhalingen, loopt over alle vier de zijden. Bij stadstapijten wordt verwacht dat het dessin netjes om de hoeken heen draait, terwijl stamtapijten het minder vaak ononderbroken laten doorlopen. Onder een eettafel blijft vooral de bordure zichtbaar; kleur en dessin ervan verdienen dus extra aandacht bij het kiezen van een vloerkleed.
Perzische stadstapijten uit Isfahan in centraal Iran, die tot de fijnst geknoopte ter wereld behoren: gewoonlijk 500-700 KPSI (knopen per vierkante inch; ongeveer 7.750-10.850 knopen per 10 × 10 cm), alleen overtroffen door Qom. De meeste zijn geweven van fijne korkwol van jonge schapen; sommige hebben een pool van zijde en wol op een fundering van zijde of katoen, en enkele zijn naar verluidt van zuivere zijde. De dessins putten uit de natuur en de architectuur van de stad, van medaillon-met-hoekstukken en allover-bloemcomposities tot jachttaferelen, levensbomen, gebedsnissen en tuintaferelen, meestal in zachte pasteltinten met indigo en fel rood op een ivoorkleurige grondkleur. De meeste stukken zijn gesigneerd, en grote formaten zijn schaars en kostbaar.
Het aantal knopen in één vierkante inch van een handgeknoopt tapijt (KPSI, knopen per vierkante inch; 1 KPSI is ongeveer 15,5 knopen per 10 × 10 cm). Het wordt aan de achterzijde met een liniaal geteld door het aantal knopen op één inch hoogte te vermenigvuldigen met het aantal op één inch breedte, gemiddeld over twee of drie plekken. Meer knopen geven scherper detail, zoals bij een scherm met een hogere resolutie, en, al het andere gelijk, iets meer duurzaamheid en een hogere prijs, maar knoopdichtheid alleen bepaalt de kwaliteit niet: Heriz en Bijar zijn bij een lage tot middelhoge dichtheid duurzaam, terwijl kromlijnige bloemdessins zonder voldoende knopen vervagen. De waarden lopen uiteen van minder dan ongeveer 80 bij grove stamtapijten als Gabbeh en Qashqai, via ruwweg 120 tot 225 bij veel dorpstapijten en 300 tot 700 bij fijne stadstapijten als Nain en Isfahan, tot 600 tot 1.000 of meer bij zuiver zijden Qum-tapijten.
Fijne, zachte wolsoort uit de hals en de binnenste vachtlaag van jonge schapen, vaak van de eerste scheerbeurt. Door de natuurlijke lanoline is de wol vettig; ze voelt zacht en veerkrachtig aan en geeft kleuren extra glans. Ze wordt gebruikt voor de pool van veel fijne stadstapijten uit Isfahan, Kerman, Qom, Tabriz en Mashhad, en ook oudere antieke Sarough-tapijten met een kort geknipte pool gebruiken haar. Ook geschreven als kurkwol.
Perzische stadstapijten uit Mashhad, de op één na grootste stad van Iran, in het noordoosten van het land, waar het weven aan het einde van de middeleeuwen begon. Ze staan bekend om hun hoge knoopdichtheid (meestal boven 250 KPSI, oftewel knopen per vierkante inch, ruwweg 39 per cm²; uitzonderlijk bijna 1.000, ongeveer 155 per cm², bij een zijden fundering) en fijnzinnige bloemdessins in een opzet met medaillon, medaillon met hoekstukken of allover-dessin, in wijnrood of bordeauxrood, diepblauw, groen en crème. De pool is van wol op een katoenen fundering en hoger dan bij de meeste stadstapijten; een zijden fundering is zeldzaam, en bij nieuwere exemplaren van zijde en wol is zijde aan de pool toegevoegd. Tapijten van het inmiddels gesloten atelier Saber zijn nu gewild bij verzamelaars, terwijl Astan Quds Razavi een bekende naam blijft.
Groot motief in het midden van het veld van een tapijt, waaromheen de rest van het dessin is opgebouwd; het grote middenmedaillon zou in de Safawidentijd (zestiende en zeventiende eeuw) zijn ingevoerd. Bloemmedaillons, typisch voor stadstapijten als Tabriz, Kashan en Sarough, worden vaak opgevat als een lotusbloem, en het motief is ook uitgelegd als een weerspiegeling van de binnenkant van de koepel van een moskee; Geometrische medaillons, vaak zeshoekig of ruitvormig, kenmerken dorps- en stamtapijten als Heriz en Zanjan. Een medaillon kan alleen staan, samengaan met vier hoekstukken, worden geflankeerd door kleinere medaillons boven en onder, of zich herhalen over de lengte van een loper. Tapijten zonder centraal motief heten allover. Bij een goed gemaakt tapijt zit het medaillon in het midden en spiegelen de hoekstukken elkaar, zo nauwkeurig als handwerk toelaat.
Tapijten geweven door nomadenstammen in het Midden-Oosten, Centraal-Azië en Noord-Afrika, die in het voorjaar, de zomer en de herfst met hun kudden rondtrekken en zich in de winter vestigen om te weven. Op compacte, verplaatsbare getouwen maken ze meestal kleine stukken (bijvoorbeeld 1,2 × 1,8 of 1,5 × 2,1 m, oftewel 4 × 6 of 5 × 7 voet), soms lopers, met wol van hun eigen kudden, vaak voor zowel fundering als pool, van oudsher geverfd met plaatselijke planten. De krachtige, overwegend geometrische dessins worden generaties lang zonder geschreven patroon doorgegeven en roepen soms stadstapijten in herinnering. Anders dan stads- of atelierstapijten tonen nomadentapijten vaak asymmetrie, kleurverschillen en dessins die in de hoeken niet netjes sluiten.
Opzet waarbij het grootste deel van het veld open blijft: meestal één effen grondkleur met slechts enkele bloemen in gebogen lijnen en soms een medaillon. Er zijn drie varianten: één centraal medaillon, twee of meer herhalende medaillons, of een allover-verspreiding van motieven met ruime tussenruimte. De compositie zou de kaft van een koran weerspiegelen en komt vooral voor in Perzische stadstapijten als Tabriz, Kashan, Sarough, Hamadan en Kerman, en ook in Bidjar-tapijten. Omdat er zo weinig dessin is om achter te schuilen, vallen onregelmatigheden in de wol of het verfwerk goed op.
Gestileerd waaier- of palmbladvormig bloemmotief waarvan de bloemblaadjes of bladeren uit één basis uitwaaieren. Het wordt herhaald in het veld en de bordures van stadstapijten als Kashan en Tabriz, meestal samen met arabesken, rozetten en bloemtakjes. In Sultanabad-tapijten zijn de palmetten extra groot getekend en tussen hoekige ranken geplaatst in een allover-dessin.
Een getekend ontwerpplan, ook blauwdruk genoemd, dat een atelierwever knoop voor knoop volgt. In de Safawidische periode zouden, naarmate de dessins ingewikkelder werden, aparte ontwerpers, vaak miniatuurschilders, ze op zulke patroontekeningen hebben getekend, zodat de wevers alleen nog de ontwerpen van anderen uitvoerden, en rond deze werkwijze ontstonden weefscholen. Stadstapijten uit ateliers in plaatsen als Tabriz en Isfahan zijn zo nauwkeurig omdat ze naar zulke patroontekeningen worden geweven. Dorpswevers steunen veel minder op patroontekeningen, en stamwevers werken uit het hoofd en naar dessins die binnen de familie worden overgeleverd, waardoor hun tapijten doorgaans minder symmetrisch zijn.
Handgeknoopt tapijt uit Iran, het land dat in het Westen tot 1935 Perzië werd genoemd, geweven in een traditie die naar verluidt zo’n 2.500 jaar teruggaat. Het is genoemd naar de stad, het stadje, de regio of de stam waar het is gemaakt (Tabriz, Kashan, Heriz, Baluchi) en behoort tot een van de drie groepen: stadstapijten (in ateliers naar een patroontekening geweven), dorpstapijten en stamtapijten (de laatste twee grotendeels uit het hoofd geweven). De pool is van wol, zijde of een mengsel, op een fundering van katoen, wol of zijde. Tapijten die erop lijken en in Pakistan, India of China zijn geweven, zijn geen Perzische tapijten.
Rond, bloemvormig ornament waarbij de bloemblaadjes gelijkmatig uit een middelpunt uitwaaieren, als een bloesem van bovenaf gezien. Vanaf ongeveer de zestiende eeuw, toen het bloemdessin Perzische tapijten bereikte, begonnen wevers midden in het veld een rozet te plaatsen, waaruit het centrale medaillon van florale stadstapijten ontstond, zoals het ronde rozetmedaillon met gekrulde lijnen op een rond Tabriz-tapijt in Shah Abbasi-dessin. Bij Abadeh-tapijten markeert een kleine rozet in marineblauw, rood of crème het midden van het medaillon, een manier om het type te herkennen. Rozetten herhalen zich ook langs de bordures, zoals in Tabriz- en Bakhtiari-tapijten, en tussen de ranken en palmetten van Sultanabad-tapijten.
Populaire, duurzame Perzische stadstapijten uit Sarough, een stad in centraal Iran, ongeveer 50 km (31 mijl) ten noorden van Arak; ze namen vanaf de negentiende eeuw een vooraanstaande plaats in en werden naar Europa en Amerika geëxporteerd. Een katoenen grondweefsel draagt een middeldikke tot dikke wollen pool, soms met accenten in zijde, meestal geknoopt met de Perzische knoop (sommige oudere stukken met de Turkse knoop), met een middelhoge tot hoge dichtheid van maximaal ongeveer 50 knopen per cm² (circa 320 knopen per vierkante inch, KPSI). Bloemdessins, medaillondessins en allover-dessins, met daarnaast enkele Herati-, boteh- en figuratieve dessins, verschijnen op een veld in beige, ivoor, crème, marineblauw of rood, waarbij het rood naar oranje of roest neigt, meestal met een smalle secundaire bordure. De Amerikaanse Sarough-tapijten, vooral geweven in de jaren twintig en dertig van de twintigste eeuw, pasten dessins en kleuren aan de Amerikaanse smaak aan, en veel exemplaren werden overgeverfd tot de geliefde rozerode tint.
Perzisch tapijt dat in een stad wordt gemaakt, vaak in een atelier, een van de drie groepen (stad, dorp, stam) waarin Perzische tapijten gewoonlijk worden ingedeeld. De wevers volgen meestal een door een ontwerper getekend plan, onder leiding van ervaren wevers of meesterwevers, en een atelier kan wol in grote hoeveelheden inkopen en in één keer verven, waardoor de normen strenger zijn dan bij het weven in dorpen en stammen, dat uit het geheugen gebeurt. Stadstapijten halen doorgaans de hoogste knoopdichtheden en kennen de grootste verscheidenheid aan maten, kleuren en dessins, meestal bloemdessins (Tabriz, Kashan, Isfahan, Kerman, Nain, Mashhad, Sarough). Een herkomst uit een atelier wijst meestal op een hogere kwaliteit, maar niet elk atelierstapijt is gesigneerd.
Tapijten geweven door overwegend nomadische stammen, hoofdzakelijk in Iran maar ook elders in het Midden-Oosten, Centraal-Azië en Noord-Afrika; enkele namen, zoals Bakhtiari en Gabbeh, bestrijken zowel stam- als dorpsweverij. De stammen trekken van het voorjaar tot de herfst met hun kudden mee en vestigen zich in de winter meestal om te weven op compacte, verplaatsbare weefgetouwen, zodat de tapijten klein zijn, vaak 1,2 × 1,8 m (4 × 6 voet) of 1,5 × 2,1 m (5 × 7 voet), of lopers, en overmaatse stukken zelden voorkomen. Wol van de eigen kudden van de stam dient vaak voor zowel fundering als pool (ook geitenhaar wordt gebruikt) en wordt geverfd met kleurstoffen uit plaatselijke planten. De dessins, overwegend geometrisch, worden doorgegeven en uit het hoofd geweven in plaats van naar een tekening, waardoor het dessin, anders dan bij stadstapijten, vaak niet netjes in de hoeken uitkomt. Qashqai-, Beloetsj- en Turkmeense tapijten zijn naar hun stammen genoemd.
Antieke Perzische tapijten uit Sultanabad, de vroegere naam van de streek Arak in Iran, een jonger weefcentrum dat onder de Kadjaren in de late negentiende en vroege twintigste eeuw tot bloei kwam en Europese en Amerikaanse kopers bediende. Kenmerkend is een allover-dessin over het hele veld, met overmaatse palmetten, lotusbloemen, bloemtakken en hoekige ranken, dat in een rustieke dorpsstijl aan het Shah Abbasi-dessin herinnert in plaats van aan de precieze, kromlijnige tekening van stadstapijten. Indigo- of nachtblauw met roest- of baksteenrood, goud en olijfgroen is een klassiek palet. Omdat Sultanabad onder die naam niet meer bestaat, zijn antieke exemplaren schaars en brengen ze hogere prijzen op.
Fundering van een tapijt waarvan de schering- en inslagdraden van zijde zijn in plaats van het gebruikelijke katoen of wol. Zijde is fijner en dunner, zodat er veel meer knopen in elke vierkante inch passen; tapijten met een zijden fundering hebben doorgaans ongeveer 500 tot 1000 knopen per vierkante inch (KPSI), oftewel circa 78 tot 155 per vierkante centimeter. Ze komen vooral voor bij fijne traditionele stadstapijten, het vaakst bij Qom- en Isfahan-tapijten, en daarnaast in enkele uitgekozen ateliers in Tabriz en bij een bijzondere groep Turkmeense Yomut-tapijten. De pool erop kan van wol, van wol en zijde of van zuivere zijde zijn.